Адам әуелі бастан қартаяды.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
«Адам әуелі бастан қартаяды» деген мақал адамның шын қартайуы тек жаспен өлшенбейтінін білдіреді. Яғни, кей адам жасы жас болса да, ойы таяз, жігері әлсіз, талабы кем болып, ерте қартайғандай күй кешеді. Мұндағы астарлы мағына — адамның рухани сергектігі, ынтасы, өмірге құлшынысы болса, жасы келгенде де жасампаз, белсенді қалатынын меңзейді.
Образдар мен теңеулер
Мақалдағы «бастан қартаю» тіркесі тікелей мағынада емес, ойдың, көңілдің, мінездің солғындауын бейнелейді. «Бас» — ақыл мен сана, ал «қартаю» — сол ақылдың қайраты қайтуы, жігердің әлсіреуі. Халық мұнда адамның сыртқы жасынан бұрын ішкі күйін, рухани сергектігін жоғары қояды. Бұл сөз жасандылықтан емес, өмірге құштарлықтан айырылған адамның ерте тозатынын аңғартады.
Қазіргі өмірде
Қазір бұл мақал көбіне жастарға серпін беру үшін айтылады. Мысалы, оқуын, мамандығын, арманын кейінге ысыра беретін адамға «Адам әуелі бастан қартаяды» деп, ерте жігерсізденіп қалмауға ескертеді. Яғни, белсенді болып, ойды да, бойды да шынықтырып отыру керектігін ұқтырады.