Ораздының кәрісі
Қартайғанда қазына болады.
Шиырлының кәрісі
Қартайғанда қазымыр болады.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақал қарт адамның жас кезіндегі мінезі мен өмірлік жолы қартайғанда анық көрінетінін айтады. Оразды, ырысты, көргені көп, көңілі кең адам кәрілігінде де айналасына пайдасын тигізіп, ақылымен, байсалымен елге қазына болады. Ал шиырлы, ұсақшыл, кекшіл, мінезі ауыр адам қартайғанда бұрынғы кемшілігін тіпті күшейтіп, қазымыр, тынымсыз, айналасына ауырлық түсіретін жанға айналады. Яғни, адамның бүгінгі болмысы ертеңгі қарттықтың айнасындай.
Образдар мен теңеулер
Мұндағы «қазына» сөзі — тек байлық емес, елге керек, қадірлі, өнегелі, ақылы мол адам деген бейне. Ал «қазымыр» — орынсыз сөзге үйір, ұсақ нәрсеге шүйлігіп, көңіл құртатын адамды білдіреді. Қарттық екі түрлі бейнеде берілген: бірі — құрметке лайық даналық, екіншісі — мінезі қажытқан ауырлық. Осы арқылы халық кәрілікке тек жаспен емес, мінезбен де жететінін аңғартады.
Қазіргі өмірде
Бұл мақалды үлкендерге қарап, адам бойындағы әдет пен мінезді түзету қажет екенін айту үшін қолдануға болады. Мысалы, бір кісі жасынан сабырлы, әділ, жомарт болса, зейнетке шыққанда да отбасының ақылшысы, немересінің тірегі болады. Ал үнемі мін тауып, ұрысқа жақын адам қартайғанда да сол әдетінен арыла алмайды. Сондықтан мақал адамды жас күнінен ізгі мінезге тәрбиелейді.
Qartaıǵanda qazyna bolady.
Shıyrlynyń kárisi
Qartaıǵanda qazymyr bolady.