Түйе тайғақ келеді,
Табанынан мөр кетсе.
Кәрі тайғақ келеді,
Екі көзден нұр кетсе.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақал адамның да, малдың да әлсіреп, әлді күнінен айрылатын шағын салыстырып айтады. Түйе тайғақ болады, егер табанының ізі, бедері кетсе; яғни тірек-қуаты, жарамдылығы азайса. Сол сияқты кәрі адам да көзі нұрдан, яғни күш-қайрат пен сергектіктен айырылса, жүріс-тұрысы баяулап, әлсірейді. Астарлы мағынасы — кез келген жаратылыстың қадірі мен жарамдылығы өз қуатына байланысты, ал сол қуат кемісе, бұрынғы қалпы өзгеретіні.
Образдар мен теңеулер
Мұндағы «түйе» — күшті, салмақты, төзімді малдың бейнесі. «Табанынан мөр кетсе» дегені оның ізі өшіп, табаны тозғанын білдіреді. Ал «кәрі» — өмір көрген, бірақ жасы ұлғайған адам. «Екі көзден нұр кетсе» — көздің оты тайып, жанардың сәулесі бәсеңдегені, яғни қарттықтың белгісі. Түйе мен кәріні қатар қою арқылы халық табиғи әлсіреуді өте дәл суреттеген.
Қазіргі өмірде
Бұл мақал үлкен кісінің жағдайын түсінуге, қартайған адамның шамасына қарай сөйлеп, сый көрсетуге үндейді. Мысалы, зейнет жасындағы ата-әжеге ауыр жұмысты жүктемей, олардың денсаулығына қарай қамқорлық жасау керек екенін еске салады.
Tabanynan mór ketse.
Kári taıǵaq keledi,
Eki kózden nur ketse.