Кәрі - қалтаң, жас - жалтаң.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақал адамның жасына қарай мінезі мен тәжірибесін салыстырады. «Кәрі» — өмір көрген, сақ, үнемшіл, қолындағысын орнымен жұмсайтын адам; ал «қалтаң» сөзі оның жинақылық, есепшілдік, байсалдылық қасиетін білдіреді. «Жас» — қайратты, бірақ кейде ойланбай қимылдайтын, алға ұмтылғанымен тұрақсыздау, «жалтаң» деп астарланып берілген. Яғни, мақалдың түпкі ойы: жас адамда күш пен екпін көп болғанымен, кәрі адамда тәжірибе мен ұстамдылық басым болады.
Образдар мен теңеулер
Мұндағы «қалтаң» мен «жалтаң» тура мағынада емес, бейнелі сөз. «Қалтаң» — қорын сақтайтын, шашпаң емес, есеппен жүретін қалыпты көрсетеді. «Жалтаң» — көзге тез түсетін, тұрақсыз, әр нәрсеге бір қарайтын, сенімсіздеу мінездің белгісі. Халық осы екі сөз арқылы жас пен кәрінің айырмасын қысқа да әсерлі түрде суреттеген.
Қазіргі өмірде
Қазір бұл мақал үлкен кісінің ақылын, жас адамның асығыстығын салыстырғанда айтылады. Мысалы, жас қызметкер бірден қымбат зат алып, кейін қиналып қалса, тәжірибелі әріптесі оған «алдымен жоспарла» деп осы мақалмен ескертуі мүмкін.