Қажу қартқа да ұят.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
«Қажу қартқа да ұят» деген мақал адамның жасы ұлғайса да, еңсесін түсіріп, тез шаршап, жігерсіздікке бой алдырмауын ескертеді. Тура мағынасында қарт кісіге шаршау табиғи нәрсе сияқты көрінгенімен, астарында өмірлік тәжірибесі мол, талай қиындық көрген адамға мойып қалу жараспайды деген ой жатыр. Халық қарттықты әлсіздік емес, сабыр мен қайратты сақтайтын кезең деп түсінген.
Образдар мен теңеулер
Мұндағы «қажу» — тек дененің шаршауы емес, рухтың да әлсіреуі. «Қарт» — өмір көрген, ақылы толысқан адам бейнесі. Сондықтан мақал қарт кісіден тек тыныш отыруды емес, өмірге бейім, сабырлы әрі сергек қалпын күтуді меңзейді. Бұл арқылы халық намыс пен жігерді кез келген жаста жоғары қояды.
Қазіргі өмірде
Қазір бұл мақал үлкен кісілерге ғана емес, бәрімізге қатысты айтылады. Мысалы, зейнет жасындағы адам немересін бағып қана қоймай, бау-бақша өсіріп, үй шаруасына да белсене араласса, «Қажу қартқа да ұят» деп оның қайратын мақтап жатады. Бұл сөз адамды жасқа қарамай сергек, еңбекқор, жігерлі болуға үндейді.