«Бір кемпір бір кемпірді «апа» депті.» — мағынасы қандай?
Негізгі мағынасы
Бұл мақалдың тура мағынасы — бір кемпірдің екіншісін сыйлап, «апа» деп атауы. Астарлы мағынасы — жасы үлкен, өмір көрген адамның өзі де өзінен сәл үлкенге құрмет көрсетеді деген ой. Яғни, қазақта сыйластық жасқа ғана емес, адамдыққа, тәрбиеге, кішіпейілділікке де байланысты. Бірін-бірі «апа» деу арқылы адамдар арасына жылылық, жақындық пен әдеп орнайды.
Образдар мен теңеулер
Мұндағы «кемпір» образы — көпті көрген, тәжірибелі, өмірдің талай белесін өткерген әйел бейнесі. Ал «апа» сөзі — тек туыстық атау емес, құрмет пен ілтипаттың белгісі. Екі кемпірдің бір-біріне осылай сөйлеуі үлкеннің де үлкенді сыйлайтынын көрсетеді. Бұл жерде сөздің өзі емес, сөздің артындағы мәдениет пен ізет маңызды.
Қазіргі өмірде қолданылуы
Қазір бұл мақал адамдардың қарым-қатынасында әдеп сақтауға үндейді. Мысалы, дүкенде, емханада немесе көрші-қолаң арасында жасы үлкен кісі екіншісін жылы сөйлеп, құрметпен атағанда, арадағы сыйластық күшейеді. Бұл — «мен үлкенмін» деп менсінбеу емес, қайта кішіпейіл болудың үлгісі.