Қарттығыңа мақтанба, мәрттігіңе мақтан.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақал адамға жасқа емес, мінезге, іс-әрекетке сүйенуді үйретеді. Тура мағынасында: қартайғаныңмен, оны мақтаныш қылма, себебі қарттық — бәріне келетін табиғи кезең. Астарлы мағынасы: адамның қадірі жасында емес, мәрт, жомарт, кеңпейіл, ер мінезді болуында. Шын мақтанарлық нәрсе — елге пайдаң тиюі, сөзіңде тұруың, қиын сәтте адамға сүйеу болуың.
Образдар мен теңеулер
Мұндағы «қарттық» — өмірдің соңғы белесі, уақыттың берген сыйы. Ол адамның еріксіз жететін күйін білдіреді, сондықтан оған мақтану орынсыз. Ал «мәрттік» — кең жүрек, батылдық, адамгершілік, жомарттықтың жинақталған бейнесі. Мақал қарттық пен мәрттікті қарсы қойып, сыртқы белгі емес, ішкі қасиет жоғары екенін танытады.
Қазіргі өмірде
Қазір бұл сөзді адам өзін лауазымымен, жасымен не атағымен емес, нақты ісімен бағалағанда қолданады. Мысалы, біреу «мен көпті көрген қариямын» деп кеуде қақса, ал ісі татымаса, оған осы мақал дәл келеді. Ал шын құрмет адамға оның мәрт мінезі, адал көмегі, елге сіңірген еңбегі арқылы келеді.