Жақсы адам қартайса,
Жазып қойған хаттай.
Жаман адам қартайса,
Бықсып жанған шоқтай.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақал адам мінезінің өмір бойы өзгермейтінін меңзейді. Жақсы адам қартайған сайын да қадірі артып, сөзі мен ісі жинақы, анық, пайдалы күйінде қалады. Ол жазып қойған хаттай — яғни мағынасы айқын, оқуға жеңіл, түсінікті адам. Ал жаман адам қартайса да, мінезіндегі кемшілігі кетпейді, керісінше, іші бықсып, мазасыз, кесірлі күйге түседі. Бықсып жанған шоқтай — сырттай оты бардай көрінгенімен, іші түтіндеп, жылуы аз, пайдасы жоқ деген астарды білдіреді.
Образдар мен теңеулер
«Жазып қойған хат» — анықтықтың, тазалықтың, тәртіптің бейнесі. Мұнда жақсы адамның сөзі де, ісі де түсінікті, сенімді екені көрсетілген. «Бықсып жанған шоқ» — сырт көзге сөнбегендей көрінгенімен, шын мәнінде түтіні көп, жарығы аз нәрсе. Бұл жаман адамның ішкі мазасыздығын, мінезінің ауырлығын, айналаға жайсыздық әкелетінін білдіреді.
Қазіргі өмірде
Қазіргі заманда бұл мақал адам тәрбиесіне, мінездің тұрақтылығына қатысты жиі айтылады. Мысалы, жасы үлкен кісі жастарға ақыл айтып, сабырмен жол көрсетсе, оны «жазып қойған хаттай» деп бағалауға болады. Ал үнемі ашуланып, айналасына тыныштық бермейтін адам туралы осы мақалдың екінші бөлігі еске түседі.
Jazyp qoıǵan hattaı.
Jaman adam qartaısa,
Byqsyp janǵan shoqtaı.