Жақсы қартайса - қазына,
Жаман қартайса - сұмырай.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақал адам қартайғанда оның бұрынғы мінезі, адамгершілігі мен өмірден алған тәрбиесі анық көрінетінін айтады. Жақсы адам қартайса, ол елге ақыл айтатын, бата беретін, көпке пайдасы тиетін қадірлі кісіге айналады. Ал жаман адам жасында түзелмесе, қартайғанда да мінезі бұзылып, айналасына кесірін тигізетін жағымсыз жан болып қалады. Яғни, кәрілік адамның шын болмысын ашатын кезең ретінде суреттеледі.
Образдар мен теңеулер
Мұндағы «қазына» сөзі — тәжірибе, даналық, сый-құрметтің белгісі. Қарттың ақылы көпке керек, сөзі алтынмен тең деген ұғым бар. Ал «сұмырай» сөзі — адамға жүктелген ауыр мінездi, кісілікке жат қылықты білдіреді. Бұл жерде жақсы мен жаманның айырмасы қарттықта айқын көрінетін екі қарама-қарсы образ арқылы берілген.
Қазіргі өмірде
Қазіргі заманда бұл мақал тәрбие мен өзін-өзі түзетудің маңызын еске салады. Адам жастайынан сабырлы, мейірімді, әділ болуға тырысса, кейін елге сыйлы қария болады. Мысалы, көп жыл мұғалім болып, талай балаға білім берген кісі зейнетке шыққанда да ақыл сұралатын қадірлі жанға айналады.
Jaman qartaısa - sumyraı.