Көпті көрген дана болады,
Қартайып кетсе, бала болады.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақалдың тура мағынасы — көп нәрсені көріп, өмірден тәжірибе жинаған адам қартайған соң мінезі жұмсарып, кейде баладай аңғал, пәк болып қалады. Астарлы мағынасы — өмірдің талай сынынан өткен кісі сабырлы, байыпты, кешірімді болады; ал жас ұлғайған сайын адам дүниеқоңыздықтан арылып, қарапайымдыққа жақындайды. Көпті көрген адам біреудің мінін тез сынамайды, өйткені өмірдің қилы беті бар екенін біледі.
Образдар мен теңеулер
Мұндағы «көпті көрген» тіркесі — мол тәжірибелі, талай жағдайды бастан өткерген адамды білдіреді. «Дана болады» сөзі оның ақылы толысып, сөзге де, іске де байыппен қарайтынын көрсетеді. Ал «бала болады» дегені кемсіту емес, қайта қарттықтағы тазалықты, аңғалдықты, кейде күнделікті күйбеңнен алыстап, ішкі әлемнің жұмсарғанын меңзейді. Яғни баладай болу — кіршіксіздік пен қарапайымдықтың белгісі.
Қазіргі өмірде
Қазір бұл мақал өмірлік тәжірибенің қадірін түсіндіру үшін айтылады. Мысалы, жұмыста жас маман асығып шешім қабылдаса, тәжірибелі әріптесі сабырмен қарап, «алдымен жағдайды толық түсін» деп кеңес береді. Жасы келген адамның байсалды сөзі де, өмірге жеңіл қарауы да осы мақалдың мәнін аңғартады.
Qartaıyp ketse, bala bolady.