Қартайғанда «Етегіңді жап!» деген не сұмдық.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақал кісі қартайған шағында оған жас балаға айтатындай ескерту не қысым жасау орынсыз екенін білдіреді. Тура мағынада «етегіңді жап» деген сөз киімге қатысты айтылғандай көрінгенімен, астарында үлкен адамның абыройын төмендетпеу, оған әдепсіздікпен сөйлемеу керек деген ой жатыр. Қарт адамға құрметпен қарап, оның жасына сай қадірін білу қажет.
Образдар мен теңеулер
Мұндағы «етек» — адамның киімі ғана емес, тұтастай ар-намысы, тұрмыстық қалпы мен абыройының символы. «Жап» деген бұйрық рай сөз біреуге үстем сөйлеп, жөнсіз өктемдік көрсетуді аңғартады. Сондықтан мақалдың бейнелі мағынасы — жасы үлкен кісіні балаға теңеп, орынсыз ұялту, кемсіту дұрыс емес деген емеурін.
Қазіргі өмірде
Қазіргі кезде бұл мақал үлкен адамға құрметсіздік танытқан жағдайларда қолданылады. Мысалы, біреу қарт кісіге жұрттың көзінше ұсақ мін айтып, кемсітіп сөйлесе, оны тоқтатып: «Қартайғанда мұндай сөз айту — не сұмдық?» деп ескерту орынды. Мақал жастарға да, үлкендерге де адам қадірін сақтауды үйретеді.