Отырса от басында,
Көшсе көш басында.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақал адамды елге сыйлы, сөзі өтімді, ісі алдыңғы қатарлы, қай ортада да беделі бар тұлға ретінде сипаттайды. Тура мағынасында, ол үйде отырса — ошақтың қасында, ал көшсе — көштің басында жүреді. Астарлы мағынасы — ондай адам отбасының да, ауылдың да, елдің де тірегіне айналады, жауапты іске әрдайым бірінші болып араласады. Яғни, біреудің орнын басып қана қоймай, жұртқа бағыт беретін, ұйымдастыра алатын, сенім артатын жан.
Образдар мен теңеулер
«От басы» — үй ішінің берекесі, тұрмыс-тіршіліктің ортасы. Ал «көш басы» — елдің қозғалысын бастаған, жол көрсеткен жетекші орын. Осы екі образ арқылы мақал адамның екі ортада да қажет екенін көрсетеді: үйде — тірек, түзде — жетекші. Бұл теңеу бедел, ұйымдастырушылық, жауапкершілік ұғымдарын көркем жеткізеді.
Қазіргі өмірде
Қазір мұндай сөзді өз ісіне мығым, сенімді, қай жерде болса да бастама көтеретін адамдарға айтады. Мысалы, жұмыс орнында бір қызметкер жаңа жобаны бастап, ұжымға бағыт беріп, қиын сәтте бәрін жинақтап отырса, оны «отырса от басында, көшсе көш басында» деп сипаттауға болады.
Kóshse kósh basynda.