Қомдығы жоқ, өркеші жоқ,
Нар болғаннан без.
Тақымында тайы жоқ,
Сал болғаннан без.
Жасы жетпей,
Шал болғаннан без.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақал жасандылықтан, табиғи болмысы жоқ жалған «үлкенсінуден» сақтандырады. Түйеге қом, өркеш қалай сыртқы белгі болса, адамда да жастайынан болмаған салмақ, мінез, тәжірибе қолдан жасалып көрінсе, ол шынайы болмайды. «Нар болғаннан без» деуі — негізсіз даралану, орынсыз паңдану жаман дегені. Сол сияқты «тақымында тайы жоқ, сал болғаннан без» — мінуге аты жоқ, бірақ өзін сал-сері көрсеткісі келетін бос сәнқойлықты әжуа етеді. «Жасы жетпей, шал болғаннан без» — жас болса да кәрі кісідей сыңаржақ, жасандылыққа салынып, табиғи жас болмысты ұмытпа деген ескерту.
Образдар мен теңеулер
Мұндағы нар, сал, шал — адамның мінезі мен өмір салтын танытатын бейнелі образдар. «Қом», «өркеш», «тай» сияқты сөздер сыртқы дайындық пен тірек жоқтығын білдіреді. Ақындық әрі мысқылдық тәсіл арқылы мақал адамды сыртқы көрініске емес, шынайы қасиетке мән беруге шақырады.
Қазіргі өмірде
Қазіргі заманда бұл мақал өзін артық көрсетіп, шын еңбегі мен білімі жоқ адамға қатысты айтылады. Мысалы, біреу тәжірибесі аз болса да, әлеуметтік желіде өзін аса беделді маман етіп көрсетсе, жұрт: «Қомдығы жоқ нар болғаннан без» деп ескертуі мүмкін.
Nar bolǵannan bez.
Taqymynda taıy joq,
Sal bolǵannan bez.
Jasy jetpeı,
Shal bolǵannan bez.