Көңіл қартаймас, көз қартаяр.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақал адамның ішкі жан дүниесі мен сыртқы келбеті әрқашан бірдей қартаймайтынын білдіреді. Тура мағынада көз уақыт өте бұлдырап, әлсірейді, ал көңіл жасымен бірге өзгермей, сергек, жас қалпында қала алады. Астарлы мағынасы — адамның рухы, қызығуы, үміті, өмірге құштарлығы жасқа тәуелді емес; жасы ұлғайса да, адам көңілі жас болып, ынта-жігерін сақтай алады.
Образдар мен теңеулер
Мұндағы «көз» — адам денесінің қартаюын, әлсіреуін бейнелейтін образ. Ал «көңіл» — адамның ішкі әлемі, сезімі, ойы, жігері. Халық көздің қартаюы арқылы тәннің табиғи өзгерісін көрсетсе, көңілдің қартаймауы арқылы рухтың қуатын, өмірге деген ынтаны дәріптейді. Яғни тән тозады, бірақ ниет пен жігер тозбаса, адамның мәні сақталады.
Қазіргі өмірде
Бұл мақал қарт адамдардың да белсенді, ойлы, жаңашыл бола алатынын айтуда қолданылады. Мысалы, жетпіс жастағы ата жаңа кітап оқып, телефон үйреніп, немерелерімен бірге серуендеп жүрсе, «көңіл қартаймас, көз қартаяр» деп айтады. Бұл сөз адамды жасына қарап шектемеуге, рухани сергектікті жоғалтпауға үндейді.