Үлкенге жол бер, өзің де қартаясың.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақал үлкен адамға құрмет көрсет, жолын кеспе, сыйластық таныт дегенді білдіреді. Тура мағынасында жас адам көшеде, жиында немесе күнделікті тірлікте қарияға орын беріп, ілтипат көрсетуі керек. Астарлы мағынасында — өмірдің бәрі өткінші, бүгін жассың, ертең сен де қартаясың; сондықтан үлкенді сыйлау арқылы өз болашағыңа да құрмет көрсетесің. Бұл сөз адамды кішіпейілдікке, сабырға және әдептілікке тәрбиелейді.
Образдар мен теңеулер
Мақалдағы «жол беру» — тек физикалық жол ашу емес, кең мағынада орын беру, алдыңды кеспеу, артық сөз айтпау, ілтипат таныту деген ишара. «Өзің де қартаясың» деген бөлігі өмірдің айналымын еске салады: бүгінгі күш-қуат мәңгі емес. Осы арқылы халық үлкеннің орны бөлек екенін, жас пен кәрінің арасында табиғи сабақтастық барын аңғартады.
Қазіргі өмірде
Қазір бұл мақал қоғамдық көлікте орын беру, кезекте қарт кісіні өткізіп жіберу, жиналыста сөзін бөлмеу сияқты әрекеттерде қолданылады. Мысалы, автобуста отырған жас адам қасындағы әжеге орын берсе, осы мақалдың тәрбиелік мәні көрінеді. Мұндай қылық тек әдеп емес, адамгершіліктің белгісі.