Мұртқа өкпелеп жүргенде сақал шықты.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақал адамның бір нәрсеге өкпелеп, ренішін ұзақ сақтап жүргенде, сол аралықта жағдайдың өзгеріп кететінін меңзейді. Яғни, уақыт күтпейді: бүгінгі өкпе ертең мәнін жоғалтуы мүмкін, ал кешігіп қалған адам бастапқы мақсатынан да, пайдасынан да айырылып қалады. Астарында асығыстықпен не орынсыз қырсықтықпен алысудың қажеті жоқ деген ой жатыр.
Образдар мен теңеулер
Мұндағы «мұрт» пен «сақал» — адамның жасына, мезгілдің өтуіне қатысты бейнелі сөздер. Мұрт — жастықтың, енді ғана білініп келе жатқан кезеңнің белгісі болса, сақал — есейгеннің, уақыттың өткенінің нышаны. «Мұртқа өкпелеу» — болмашы нәрсеге ренжу, ал «сақал шығу» — соның арасында адам да, заман да өзгеріп кетуін білдіреді. Халық осы арқылы өмірдің жылдам өтетінін әдемі тұспалдайды.
Қазіргі өмірде
Бұл мақал кешігіп әрекет ететін, ұсақ ренішке байланып қалатын адамдарға айтылып жатады. Мысалы, бір адам жұмысқа орналасу мүмкіндігін «бәрі дұрыс емес» деп ұзақ ойлап жүріп, ақыры жақсы орынды басқа біреу алып қойса, оған осы мақал сай келеді. Яғни, шешімді уақытында қабылдау керек екенін ескертеді.