Қазақ жаңылса, қартынан сұрайды,
Орыс жаңылса, қатынынан сұрайды.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақал екі халықтың өмір салты мен ақыл-кеңес сұрау дағдысын салыстыра айтады. Қазақ қателессе не күмәнданса, көпті көрген қариясына жүгінеді, өйткені қарттың өмір тәжірибесі, көрген-білгені мол деп таниды. Ал орыс жаңылса, өз отбасындағы жарына, яғни қатынына сұрайды деген ой беріледі. Астарында әр халықтың сенім артатын адамы, ақыл алатын тірегі әртүрлі екенін меңзейді.
Образдар мен теңеулер
Мұндағы «қарт» — тек жасы үлкен адам емес, елдің жөнін білетін, сөзге тоқтайтын дана тұлға. «Қатын» сөзі тарихи қолданыста отбасы ішіндегі жар, үй ішінің ақылшысы деген мағынада жұмсалған. Мақал сырттай салыстыру арқылы халықтық мінезді, тұрмыс ерекшелігін көрсетеді. Яғни біреуде дана қарт, біреуде отбасы ішіндегі кеңесші маңызды орын алады.
Қазіргі өмірде
Қазір бұл мақалдың мәні — кез келген істі асықпай, сенімді, тәжірибелі адамнан сұрап шешу керек дегенге саяды. Мысалы, жас маман қиын жұмысқа тап болса, бірден қателеспей, сол салада көп жыл еңбек еткен үлкен әріптесінен кеңес алады. Бұл — тәжірибеге сүйенудің дұрыс жолы.
Orys jańylsa, qatynynan suraıdy.