Есік алды төбе болса,
Ерттеп қойған атпен тең.
Ауылда бір қария болса,
Жазып қойған хатпен тең.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақалдың тура мағынасы: есік алдындағы төбе адамға алысты бақылауға, айналаны шолуға ыңғайлы; ерттеліп, дайын тұрған ат кез келген сәтте сапарға шығуға әзір деген ойды береді. Астарлы мағынасы: ауылда бір ақылгөй қария болса, ол жазулы хаттай — дайын кеңес, сақталған тәжірибе, елге керек бағдар болады. Яғни қарттың сөзі мен ғибраты жастарға жол көрсетіп, талай қателіктен сақтайды.
Образдар мен теңеулер
Мұндағы «төбе» — биіктік, көрегендік, ал «ерттеп қойған ат» — әзірлік пен қолайлылықтың белгісі. «Жазып қойған хат» — жоғалмайтын, ұмытылмайтын өсиет, нақты ақыл дегенді білдіреді. Қарияны хатқа теңеу арқылы халық үлкеннің сөзін сақтап, мәнін жоғалтпай жеткізген.
Қазіргі өмірде
Қазір бұл мақал ата-әженің, ақсақалдың ақылы қажет кезде тез табылатын тірек екенін білдіреді. Мысалы, жас отбасы үй алу не бала тәрбиесі туралы шешім қабылдарда ауылдағы қариядан кеңес сұраса, оның өмірлік тәжірибесі көп нәрсені дұрыс таразылауға көмектеседі.
Erttep qoıǵan atpen teń.
Aýylda bir qarııa bolsa,
Jazyp qoıǵan hatpen teń.