Ұрының өзіне лайық сойылы бар,
Қарттың сөзіне лайық орны бар.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақал әр адамға, әр істің өзіне сай өлшемі бар екенін білдіреді. Тура мағынасында ұрыны жазалайтын қару, ал қарттың құрметтелетін өз орны болады. Астарлы мағынасы — жаман іске лайық жаза бар, ал үлкеннің сөзіне лайық сый-құрмет, тыңдайтын орта қажет. Яғни қоғамда әділдік те, тәртіп те, үлкенге ізет те сақталуы тиіс.
Образдар мен теңеулер
Мұндағы «сойыл» — жаза, тоқтату, тәртіпке шақырудың белгісі. Ол ұрының теріс әрекетіне қарсы қолданылатын күшті ишаралайды. Ал «қарттың орны» — қадір, бедел, өмір тәжірибесіне берілетін лайықты құрмет. Қарттың сөзі жай сөз емес, талай көргеннің, көп түйгеннің өсиеті ретінде бағаланады. Сөйтіп, мақал екі түрлі бейнені қарсы қоя отырып, жақсы мен жаманның ара жігін анық көрсетеді.
Қазіргі өмірде
Қазір бұл мақал адамды орынсыз сөзге де, орынсыз әрекетке де жауапкершілікпен қарауға үндейді. Мысалы, ұжымда біреу ережені бұзса, оған тәртіптік шара қолданылса, ал жасы үлкен адамның ақылын сыйлап, шешім қабылдағанда пікірін ескерсек, мақалдың тәрбиелік мәні ашылады.
Qarttyń sózine laıyq orny bar.