Кәрісі кімнің бар болса,
Хаты соның қолында.
«Кәрісі кімнің бар болса, Хаты соның қолында.» — мағынасы қандай?
Негізгі мағынасы
Бұл мақалдың тура мағынасы — қарт адамы бар үйдің, елдің «хаты», яғни сөзі, жолы, жөн-жосығы сол кісінің қолында болады деген ой. Астарлы мағынасы — кәрі адамның өмірден көргені көп, тәжірибесі мол, сондықтан оның ақылы мен кеңесі отбасыға да, айналаға да бағыт береді. Қазақ түсінігінде кәрі кісі — жай ғана жас ұлғайған адам емес, елдің есі, үйдің берекесі, өткен мен бүгінді жалғап тұрған тұлға.
Образдар мен теңеулер
Мұндағы «кәрісі» — ақылгөй қария, көреген адам. Ал «хаты қолында» деген тіркес жазулы қағазды емес, ел ісін, жөн білуді, билік пен бағытты меңзейді. Яғни қарияның сөзі — шешім, оның байламы — тоқтам. Бұл образ үлкеннің беделі мен өмірлік тәжірибесінің құнын айқын көрсетеді.
Қазіргі өмірде қолданылуы
Бүгінде бұл мақал отбасындағы ата-әженің, үлкен кісінің пікірін сыйлау керегін білдіреді. Мысалы, үй салу, той өткізу, не маңызды шешім қабылдау кезінде жастар ақылдасса, үлкеннің тәжірибесі қателіктен сақтайды. Сондықтан мақал кәріні құрметтеуге, ақылды тыңдауға үндейді.
Haty sonyń qolynda.