Ат қартайса, ұрыншақ болады,
Ер қартайса, ұмытшақ болады.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақал уақыттың адамға да, жануарға да өз әсерін тигізетінін білдіреді. Ат қартайғанда мінезі өзгеріп, жуасынан гөрі ұрыншақ, шыдамсыз бола бастайды. Сол сияқты адам да қартайғанда есте сақтау қабілеті әлсіреп, бұрынғыны ұмыта беруі мүмкін. Астарлы мағынасы — қартаюды кемшілік деп емес, өмір заңдылығы деп түсіну, үлкен кісінің әлсіздігін кешіріммен қабылдау.
Образдар мен теңеулер
Мақалдағы «ат» — қазақ өміріндегі еңбек пен серіктің бейнесі. «Ұрыншақ» сөзі аттың мінезі жуасып, кішігірім нәрсеге де шүйлігіп қалуын көрсетеді. Ал «ер» — тек жасы үлкен адам емес, өмір көрген азамат. «Ұмытшақ» деуі жастың ұмытшақтыққа ұласатынын емес, адамның табиғи әлсіреуін дәл суреттейді. Бұл жерде ат пен ерді қатар алу арқылы халық өмір мен мінездің өзгерісін салыстыра бейнелеген.
Қазіргі өмірде
Қазір бұл мақал жасы үлкен адамға түсіністікпен қарау керек екенін еске салады. Мысалы, атаң бір нәрсені қайта-қайта сұрай берсе, оны ұрыспай, сабырмен түсіндірген дұрыс. Бұл — қарияға құрмет, ал өзіңе — кішіпейілділік мектебі.
Er qartaısa, umytshaq bolady.