Шалдың көзі шалғыш.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
«Шалдың көзі шалғыш» деген мақал жасы үлкен адамның көзі қырағы, байқауы мол, көрген-түйгені көп екенін білдіреді. Тура мағынасында, қарияның көзі алысты да, ұсақты да тез шалып қалады деген ұғым жатыр. Астарлы мағынасында бұл — өмір тәжірибесі көп кісі айналасындағы жағдайды тез аңғарып, алдамшы нәрсеге оңай ермейтінін меңзейді. Қарт адам бір қарағанда білінбейтін нәрсені де сезіп, іс-әрекеттің салдарын алдын ала болжай алады.
Образдар мен теңеулер
Мұндағы «шал» сөзі тек жас шамасын емес, даналық пен тәжірибені де танытады. «Көзі шалғыш» деген тіркес көрегендік, қырағылық, байқағыштық образын береді. Яғни көздің «шалуы» — тек көру емес, мәнін ұғып, түйсігімен тану дегенге жақын. Мақал қарттың сырттай әлсіз көрінгенімен, ішкі танымы мықты болатынын көрсетеді.
Қазіргі өмірде
Қазір бұл мақал қариялардың ақыл-кеңесін тыңдаудың маңызын білдіру үшін қолданылады. Мысалы, отбасы бір шешім қабылдарда атасының ескертуін елемей, кейін қателессе, «шалдың көзі шалғыш екен» деп айтады. Бұл сөз үлкеннің өмірлік тәжірибесіне сену керек екенін еске салады.