Достық, жолдас туралы 273
Достық туралы қазақ мақал-мәтелдері адалдық, сыйластық пен бірліктің қадірін қысқа да нұсқа жеткізеді.
273
Мақал-мәтел
107.6K
Қаралым
394
Орташа
Ең көп оқылған
Аста тұз тәтті, адамда дос тәтті.
Негізгі мағынасы Тұзсыз ас дәмсіз болатыны сияқты, доссыз адамның өмірі де татымсыз. Тұз асқа дәм береді, бірақ өзі…
Тең теңімен, тезек қабымен.
Негізгі мағынасы Тең теңімен, тезек қабымен: әр нәрсе өзіне лайықпен бірге жүреді. Мақал адамдардың да өзіне ұқсас…
Бір көрген - біліс,
Екі көрген - таныс.
Екі көрген - таныс.
Негізгі мағынасы Бір рет көрген адам — біліс, екі рет көрген адам — таныс. Мақал қазақтың араласу салтын көрсетеді: бір…
Жолы болар жігіттің,
Жеңгесі шығар алдынан.
Жеңгесі шығар алдынан.
Негізгі мағынасы Ісі оңға басатын, бағы жанған жігіттің алдынан жеңгесі шығады: не қонақ қылады, не керек кісіге…
Көңілден көңіл су ішеді.
Негізгі мағынасы Көңілден көңіл су ішеді деген мақал адамдар арасындағы жылы қарым-қатынастың, ықылас пен мейірімнің…
Сұрыптау:
Ағаш тамырымен, адам досымен мықты.
Негізгі мағынасы Ағаш тамыры арқылы жерге берік бекиді, жел де, дауыл да оны құлата алмайды. Адамның тірегі — оның…
Ағаштан ағаш рең алады.
Негізгі мағынасы Ағаштан ағаш рең алады деген мақалдың тура мағынасы — бір ағаштың түсі, күйі, өсу қалпы өзге ағашқа…
Адал дос жаныңды сақтайды,
Аяр дос малыңды сақтайды.
Аяр дос малыңды сақтайды.
Негізгі мағынасы Адал дос сенің өзіңе, жаныңа қамқор: қиын сәтте қорғайды, ақыл береді, өміріңді қатерден сақтайды…
Адам - адамға пана.
Негізгі мағынасы Пана — жел мен жаңбырдан, жаудан тасаланатын жер, қорған. Мақал адамның басқа адамға сондай қорған…
Адамгершілік белгісі -
иіліп сәлем бергені.
Шын достықтың белгісі -
көп кешікпей келгені.
иіліп сәлем бергені.
Шын достықтың белгісі -
көп кешікпей келгені.
Негізгі мағынасы Мақалда екі белгі қатар аталады. Кісіліктің, әдептің белгісі — үлкенге иіліп, ілтипатпен сәлем беру…
Күнде бір мақал
«Достық, жолдас туралы» сияқты мақалдар күн сайын таңғы 09:00-де Telegram-ға келеді
Адамға адам керек әрбір жайда.
Негізгі мағынасы Адамға кез келген жағдайда басқа адам керек: қуанышта бірге қуанатын, қайғыда жұбататын, қиын іске қол…
Адам сөйлескенше, жылқы кісінескенше.
Негізгі мағынасы Бұл мақал адамның бір-бірімен тіл табысуы оңай емес, алдымен танысу, аңдау, мінезін байқау керегін…
Адасқанды артындағысы біледі,
Жаңылғанды жанындағысы біледі.
Жаңылғанды жанындағысы біледі.
Негізгі мағынасы Бұл мақал адам қателескенде немесе жолдан жаңылғанда, оны ең алдымен қасында жүрген жақын адамдары…
Аз қайғыны ас басады,
Көп қайғыны дос басады.
Көп қайғыны дос басады.
Негізгі мағынасы Бұл мақал адам басына түскен қайғы-қасіреттің емі бар екенін айтады. Аз ғана мұңды жақсы ас, дәмді…
Ай көрмесең, туысың жат,
Жыл көрмесең, досың жат.
Жыл көрмесең, досың жат.
Негізгі мағынасы Бір ай көрмесең, туысың да бөтендей болып кетеді, бір жыл көрмесең, досың да жат болады. Жақындық жиі…
Айтулы достың малы бір,
Кемедегінің жаны бір.
Кемедегінің жаны бір.
Негізгі мағынасы Айтулы, яғни сыннан өткен, елге аты шыққан достардың малы ортақ, ал бір кемеде келе жатқандардың жаны…
Айыратын жаман бар,
Қосатын жаран бар.
Қосатын жаран бар.
Негізгі мағынасы Адамдарды бір-бірінен айыратын жаман адам бар, ал қосатын, жарастыратын жаран, яғни жақсы дос, жолдас…
Айырылар дос аяулыңды сұрайды.
Негізгі мағынасы Ажырасқысы келген дос саған ең қымбат нәрсеңді сұрайды. Ол бермейтініңді біледі; бас тартқаның оған…
Айырылар дос ердің артқы қасын сұрайды.
Негізгі мағынасы Ердің артқы қасы бөлек алынып берілмейді: ол ердің өзегі, оны сындырсаң, ер жарамсыз болады…
Айырылмастай досыңа,
Қайырылмастай сөз айтпа.
Қайырылмастай сөз айтпа.
Негізгі мағынасы Айырылғың келмейтін, ажырамас досыңа қайтып алуға болмайтын, кешірілмес ауыр сөз айтпа. Ашу үстінде…
Ақылды дос аздырмайды.
Негізгі мағынасы Ақылды дос сені жаман жолға түсірмейді, адастырмайды, азғындатпайды. Ол қателескеніңді көрсе…
Ақылды қасыңнан қорықпа,
Жарымес досыңнан қорық.
Жарымес досыңнан қорық.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы — ақылды адам жақын болса да, одан сескенудің қажеті жоқ, ал жарымес, яғни…
Ақылсыз достан ақылды дұшпан артық.
Негізгі мағынасы Ақылсыз дос білместіктен саған зиян келтіруі мүмкін: жақсылық жасаймын деп ісіңді бүлдіреді, сырыңды…
Ақымақ достан ақылды дұшпан артық.
Негізгі мағынасы Ақымақ дос жақсылық ойласа да, ақылсыздығымен зиян келтіреді, ал ақылды дұшпан ақылмен әрекет етеді…
Алыстағы дұшпаннан,
Аңдып жүрген дос жаман.
Аңдып жүрген дос жаман.
Негізгі мағынасы Алыста жүрген дұшпан — ашық жау: оның кім екенін білесің, сақтанасың, ол саған оңай жете алмайды. Ал…
Алыс та жақын болар, жолын тапсаң,
Жақын да алыс болар, қолын қақсаң.
Жақын да алыс болар, қолын қақсаң.
Негізгі мағынасы Алыстағы адам да жақын болады, егер оған жол таба білсең: сыйласып, хабарласып, көңілін тауып жүрсең…
Алыста жүрсе кісінескен,
Жақында жүрсе тебіскен.
Жақында жүрсе тебіскен.
Негізгі мағынасы Жылқы табиғатында үйірін сағынады: алыста жүрсе, бір-бірін кісінеп іздейді, ал қатар байланса, жем мен…
Алысты жақындатар - ат,
Жақынды алыстатар - жат.
Жақынды алыстатар - жат.
Негізгі мағынасы Ат алыс жерді жақын етеді: жаяу күндеп жүретін жолды жүйрік ат бір күнде өтеді. Ал жат адам…
Арзан сатқан жолдасынан көреді.
Негізгі мағынасы Затын арзанға сатып жіберген кісі кінәні жолдасынан көреді: «сен асықтырдың», «сен ақыл бермедің» деп…
Арқаланылған ақсақ соқырды жолға салады.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы — біреуге сүйенген, демеу көрген ақсақ адамның өзі көрмейтін соқырды жолға…
Ас барында дос жоқ,
Ат барында той жоқ.
Ат барында той жоқ.
Негізгі мағынасы Тамағың мол кезде бөлісетін дос табылмайды, атың бар кезде баратын той болмайды дейді. Өмірде…
Аста тұз тәтті, адамда дос тәтті.
Негізгі мағынасы Тұзсыз ас дәмсіз болатыны сияқты, доссыз адамның өмірі де татымсыз. Тұз асқа дәм береді, бірақ өзі…
Асың барда досың көп.
Негізгі мағынасы Дастарқаның мол, жағдайың жақсы кезде маңайыңа жиналатын «дос» көп болады: қонақ ағылады, сәлем…
Ат барда есекке жол болсын,
Дос барда есепке жол болсын.
Дос барда есепке жол болсын.
Негізгі мағынасы Атың тұрғанда есекке мінудің қажеті жоқ, сол сияқты досың барда есеп-қисапқа орын жоқ. Мақалдағы «жол…
Ат жаманы жолда қалдырар,
Жолдас жаманы қолда қалдырар.
Жолдас жаманы қолда қалдырар.
Негізгі мағынасы Жаман ат жолаушыны жол ортасында болдырып, жаяу қалдырады, ал жаман жолдас ең керек кезде қол ұшын…
Ат пен ат ақырлас болса,
Меңі жұғады.
Ат пен есек ақырлас болса,
Зеңі жұғады.
Меңі жұғады.
Ат пен есек ақырлас болса,
Зеңі жұғады.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы — бір қорада, бір жерде тұрған ат пен ат бір-біріне үйренісіп, тынысы мен…
Атты жолдас болмайды арбалымен,
Жортақ жолдас болмайды жорғалымен.
Жортақ жолдас болмайды жорғалымен.
Негізгі мағынасы Атты кісі арбалымен жолдас бола алмайды, жортақ мінген жорға мінгенмен қатар жүре алмайды: біреуі озып…
Ат үйірін сағынса,
Артқы аяғын қағынар.
Артқы аяғын қағынар.
Негізгі мағынасы Үйірінен бөлек байлаулы тұрған ат мазасызданып, кісінеп, артқы аяғымен жер тарпып, тыпыршиды. Мақал…
Атың жақсы болса - қанатың,
Ағайын жақсы болса - санатың.
Ағайын жақсы болса - санатың.
Негізгі мағынасы Жақсы ат — адамның қанаты: алыс жолды жақындатады, жаудан құтқарады, ісін жеңілдетеді. Жақсы ағайын…
Ауылдасың жақсы болса,
Ағайының не керек?
Алған жарың жақсы болса,
Айтың-тойың не керек?
Ағайының не керек?
Алған жарың жақсы болса,
Айтың-тойың не керек?
Негізгі мағынасы Ауылдасың, яғни көршің жақсы болса, ағайынды іздеп әуре болмайсың: күнделікті көмек, жылы сөз, қиын…
Ауыл итінің достығы сүйек тастағанша.
Негізгі мағынасы Ауыл итінің достығы сүйек тастағанша деген мақал сырттай жақын көрінгенмен, пайда біткенде байланыс та…
Әкесі достың баласы дос.
Негізгі мағынасы Әкелері дос болған адамдардың балалары да дос болады. Мақал достықтың ұрпақтан ұрпаққа берілетінін…
Әкесі құрдастың баласы құрдас.
Негізгі мағынасы Әкелері құрдас болған адамдардың балалары да өзара құрдас саналады. Қазақта құрдастық — жай жасы…
Әңгіме жол қысқартады.
Негізгі мағынасы Әңгіме жол қысқартады деген мақалдың тура мағынасы — сапар үстінде сөйлесіп, тілдесіп отырсаң, жол тез…
Әркімнің мінген аты - өзіне тұлпар,
Әркімнің сүйген жары - өзіне сұңқар.
Әркімнің сүйген жары - өзіне сұңқар.
Негізгі мағынасы Бұл мақал әр адамға өз мінген аты да, сүйген жары да ерекше қымбат көрінетінін білдіреді. Тура…
«Достық, жолдас туралы» мақал-мәтелдерде нағыз дос пен жалған достың айырмасы, достықты сақтаудың жолы, жолдас таңдаудың жауапкершілігі айтылады. Бұл нақылдар досыңның қуанышы мен қайғысына ортақ болуға, сөзді ойланып айтуға, араласып-құраласып жүруге үндейді.
«Досың ауырса ыңқылда» мақалы досыңның ауыртпалығын өз басыңдағыдай сезінуге шақырады. «Айырылмастай досыңа, Қайырылмастай сөз айтпа» ашу үстінде айтылған сөз достықты бұзатынын ескертеді. «Көзден кетсе, көңілден кетеді» араласпаған адамның бірте-бірте ұмытылатынын айтады, ал «Ақылсыз достан ақылды дұшпан артық» жаныңдағы адамның ақыл-парасаты маңызды екенін аңғартады.
Бұл мақалдарды достық, татулық, адамгершілік тақырыбындағы сабақта, тәрбие сағатында, досқа арналған тілекте қолдануға болады. Әр мақалдың бетінде тура және астарлы мағынасы түсіндірілген.
«Досың ауырса ыңқылда» мақалы досыңның ауыртпалығын өз басыңдағыдай сезінуге шақырады. «Айырылмастай досыңа, Қайырылмастай сөз айтпа» ашу үстінде айтылған сөз достықты бұзатынын ескертеді. «Көзден кетсе, көңілден кетеді» араласпаған адамның бірте-бірте ұмытылатынын айтады, ал «Ақылсыз достан ақылды дұшпан артық» жаныңдағы адамның ақыл-парасаты маңызды екенін аңғартады.
Бұл мақалдарды достық, татулық, адамгершілік тақырыбындағы сабақта, тәрбие сағатында, досқа арналған тілекте қолдануға болады. Әр мақалдың бетінде тура және астарлы мағынасы түсіндірілген.