Досыңнан түйе сұра,
Қорыққанынан бие береді.
«Досыңнан түйе сұра, Қорыққанынан бие береді.» — мағынасы қандай?
Негізгі мағынасы
Бұл мақал досқа өтініш айтудың бір әдісін әзілмен жеткізеді. Тура мағынасы: досыңнан түйе сұрасаң, ол бергісі келмесе де, достыққа сызат түсер деп қорыққанынан, құр қол қайтармай, ең болмаса бие береді. Астарлы мағынасы: үлкенін сұраған адам кемінде ортасын алады, ал шын дос сұрағаныңды толық бере алмаса да, сені бос қайтармайды. Мақалда дос арасындағы ұят пен сыйластықтың күші де, адамның аз-кем айлакерлігі де байқалады.
Образдар мен теңеулер
«Түйе» – ең бағалы, ірі мал, яғни үлкен өтініштің бейнесі. «Бие» – одан кішірек, бірақ құнды мал, яғни ымыраға келген көмек. «Қорыққаны» мұнда үрей емес, досын ренжітіп алудан, «сараң екен» деген сөзден қымсыну. Екі малдың айырмасы – сұралған мен берілгеннің арасындағы келісім. Осылайша екі жақтың да абыройы сақталады.
Қазіргі өмірде қолданылуы
Бүгін бұл мақал сұрай білуге, келіссөз жүргізуге қатысты айтылады. Мысалы, жас кәсіпкер досынан жобасына толық қаржы сұрайды, ол бәрін көтере алмаса да, бір бөлігін өз мойнына алады. Дегенмен достықты пайдаланып, адамды қысымға салмау да маңызды, өйткені сыйластық кез келген көмектен қымбат.
Qoryqqanynan bıe beredi.