Досқа дос жалынар,
Жалынар да, көңіл арылар.

Негізгі мағынасы

Дос досына жалынады, кешірім сұрайды, өтінеді, сосын көңілдегі кірбің тазарады. Мақал достар арасындағы ренжістің шешімін айтады: дос алдында тәкаппарланбай, басыңды иіп, кешірім сұрау ұят емес. Сол кішіпейілдіктен кейін көңілдегі өкпе, ауыр сезім жуылып, достық қайта жаңғырады. Жалыну мұнда әлсіздік емес, досын жоғалтқысы келмейтін адамның әрекеті. Мақал араздықты созбауға, бірінші болып қол созуға шақырады.

Образдар мен теңеулер

«Жалыну» — біреуге жалбарынып, жүрегін ашып өтіну, кешірім сұрау. Бұл сөз әдетте үлкенге, құдіреттіге айтылатын өтінішті білдіреді, ал мұнда ол досқа арналады — достың алдында намыстан гөрі жақындық жоғары тұр. «Көңіл арылу» — көңілдің өкпе-реніштен тазаруы; «арылу» етістігі кірден, ауыртпалықтан тазару деген мағына береді. «Жалынар» сөзі екі рет қайталанып, әрекеттің кезеңдерін көрсетеді: алдымен жалынады, сосын көңіл ашылады. Ырғағы баяу, жұмсақ.

Қазіргі өмірде қолданылуы

Мақалды ренжісіп қалған достарды татуластырғанда, бірінші болып кешірім сұрауға ұялған адамды көндіргенде айтады. Үні жұмсақ, жанашыр. Кешірім сұраған досын кешірген адам да айтады. Біреуді қорлап, жалындыру үшін айтуға болмайды. Мысалы: «Барып, кешірім сұра, намыстанба. Досқа дос жалынар, жалынар да, көңіл арылар».

Қолданылу жағдаяттары

— Футбол ойынында жанжалдасып қалған екі баланы бапкер алаң шетіне отырғызып, бірінші болып кешірім сұрауды ұсынып, мақалды айтады.
— Шабындық үшін ренжісіп, жыл бойы сөйлеспеген екі көршінің бірі тойда екіншісіне барып қол бергенде, ақсақал мақалды айтады.