Достың көзінде болғанша көңілінде бол.
«Достың көзінде болғанша көңілінде бол.» — мағынасы қандай?
Негізгі мағынасы
Досыңның көз алдында жүріп, жағымды көріну бір басқа, оның жүрегінде орын алу бір басқа. Мақал екіншісін жоғары қояды. Көзде болу — жиі кездесу, сырттай жақсы қатынас; көңілде болу — шын сенім, ішкі жылылық. Біреу күн сайын қасыңда жүріп, ешнәрсе бермеуі мүмкін, ал алыстағы дос сені үнемі есінде сақтайды. Достықтың өлшемі — сырттай көріну емес, жүректегі орын. Мақал жағымпаздықты да сынайды: көзге түсу үшін жасалған әрекет көңілге жетпейді.
Образдар мен теңеулер
Мақалда «көз» бен «көңіл» қатар тұр, екеуі де «кө» дыбыстарымен басталып, ұқсас естіледі. Көз — сыртқы, көрінетін дүние, көңіл — ішкі, сезімдер жатқан дүние. Қазақ тілінде «көз алдында» жүру мен «көңілінде» жүру — екі түрлі жақындық: біріншісі кеңістікке, екіншісі жүрекке қатысты. «Болғанша» сөзі салыстыру жасап, бір нәрсенің орнына екіншісін таңдауға шақырады: «солай болғанша, былай бол». Қысқа ақыл-кеңес түріндегі мақал.
Қазіргі өмірде қолданылуы
Мақалды досының көз алдында жақсы көрінуге тырысқанымен, шын көмек бермейтін адамға ескерту ретінде айтады. Сондай-ақ алыста тұрса да, шын көңілмен хабарласып тұратын досты мақтағанда келтіріледі. Ақылгөй үнмен айтылады. Мысалы: «Тойында бір көрініп кеткенше, ауырғанда бір рет хабарлассаң жақсы болар еді. Достың көзінде болғанша көңілінде бол».
Қолданылу жағдаяттары
— Ауылдан алысқа көшкен құрбысы әр мейрамда хабарласып тұратынын айтып, әйел күйеуіне мақалды айтады.
— Досымен тек ойын кезінде ғана жүретін ұлына әкесі досы ауырып қалғанда барып көңілін сұрауды тапсырып, мақалды айтады.