Досы көптің жаны семіреді,
Асы көптің тәні семіреді.

Негізгі мағынасы

Досы көп адамның жаны, рухы байиды, көңілі тоқ болады: ол жалғыздықты сезбейді, қуанышын да, қайғысын да бөлісер адамы бар. Ал асы көп адамның тек денесі семіреді: ол тоқ, бірақ бұл тек тәннің қамы. Мақал рухани және тәндік байлықты салыстырады: достық жанды қоректендіреді, тамақ денені асырайды. Екеуі де қажет, бірақ мақал досты астан жоғары қояды. Байлыққа ғана сүйеніп, досты ұмытқан адам іштей жүдеп қалуы мүмкін деген ой бар.

Образдар мен теңеулер

Мақалдың өзегі — «семіру» етістігі. Көшпелі ел үшін семіздік — малдың, адамның жақсы жағдайының белгісі: «мал семірді» — жайлау жақсы, ел аман. Мақал бұл ұғымды жанға көшіреді: жанның да семіруі бар, ол достан келеді. «Жан» мен «тән», «дос» пен «ас» жұптасып, екі жол бір-біріне шағылысады. Ұйқас пен қайталау мақалды өлеңдей етеді. Әзіл ізі де бар: жан семірсе жақсы, ал тәннің артық семіруі соншалықты мақтанарлық емес.

Қазіргі өмірде қолданылуы

Мақалды достармен бірге болудың қуанышын айтқанда немесе тек байлық жинап, достарынан алыстаған адамға ескерту ретінде айтады. Үні жылы, кейде әзіл: тойдан кейін тоқ отырған досына «асы көптің тәні семіреді» деп күлу. Жақын адамымен ұзақ әңгімелесіп, көңілі көтерілген кісі де айтады. Мысалы: «Достарыңмен жиі кездес, досы көптің жаны семіреді, асы көптің тәні семіреді».

Қолданылу жағдаяттары

— Құрбыларымен кездесуден көңілді оралған қызына әжесі шай құйып отырып, күліп мақалды айтады.
— Той дастарқанында артық жеп қойған досына жігіт әзілдеп мақалдың екінші жолын айтады.