Қасыңның жылмаңдағанынан,
Досыңның түнергені артық.
«Қасыңның жылмаңдағанынан, Досыңның түнергені артық.» — мағынасы қандай?
Негізгі мағынасы
Қас, яғни жау, жылмаңдап, жымиып, тәтті сөйлегенімен, оның күлкісінде мейір жоқ, ішінде арам ниет болуы мүмкін. Ал досыңның қабағы түйіліп, ренжіп, тіпті ашуланып тұрғанының өзі сенің пайдаңа: ол сенің қатеңе күйініп, шындықты бетке айтады. Мақал сыртқы сыпайылықтан гөрі ішкі ниетке қарауға шақырады. Досыңның қатал сөзі жаудың жағымды күлкісінен артық, өйткені біріншісі түзейді, екіншісі алдайды.
Образдар мен теңеулер
«Қас» мұнда «жау, дұшпан» деген мағынада: «қастық ойлау» — жамандық ойлау. «Жылмаңдау» — жылмиып, жалтақтап, жағымпаздана күлу; онда ашық күлкіден гөрі айла, жасандылық сезіледі. «Түнеру» — қабақ түйіп, бұлт басқан аспандай қараңғылану, ренжу. Екі етістік бір-біріне қарама-қарсы: бірі жарқын, бірі күңгірт, бірақ мағынасы керісінше: жарқын күлкі — қауіпті, күңгірт қабақ — адал. Осы қайшылық мақалды есте қалдырады.
Қазіргі өмірде қолданылуы
Мақалды досының қатты сөзіне өкпелеген адамға айтады: ол саған жақсылық тілеп ашуланып тұр, ал жағымпаздың күлкісіне алданба. Кейде досына ашуланып қалған адам кейін оған өз ниетін түсіндіргенде де айтылады. Ақылгөй, байсалды үнмен айтылады. Мысалы: «Ағаң сені ұрысты, бірақ ол сенің қамыңды ойлайды. Қасыңның жылмаңдағанынан досыңның түнергені артық».
Қолданылу жағдаяттары
— Жарыстан кейін жақын досы баланың қателігін бетіне айтып ренжіткенде, әкесі оны жұбатып, мақалды айтады.
— Базардағы саудагер бәсекелесінің күлімсіреп айтқан мақтауынан гөрі ескі досының ашулы ескертуіне құлақ асып, мақалды есіне алады.
Dosyńnyń túnergeni artyq.