Дос та дос, дұшпан да дос мал барында.
«Дос та дос, дұшпан да дос мал барында.» — мағынасы қандай?
Негізгі мағынасы
Малың барда бәрі дос: шын досың да, тіпті іштей жау көретін адам да күліп қарсы алады. Мақал байлыққа үйір болған жалған достықты әшкерелейді. Осы сөздің астарында мал кеткенде кімнің қалатыны туралы сұрақ жатыр. Ырысың тайса, ауыз достар тарап кетеді, жаныңда тек шын дос қалады. Мақал байлық шағындағы көп «доспен» мақтанбауды, жоқшылық шағын достықтың нағыз сынағы деп білуді үйретеді.
Образдар мен теңеулер
Мал — көшпелі қазақтың негізгі байлығы, барлық жақсылықтың өлшемі. Малы барға жұрт жиналады: оның қазанынан ас ішуге, оның малынан пайда көруге. «Дос та дос, дұшпан да дос» деген қайталау жалпы көріністі әжуамен береді: дос пен дұшпанның арасындағы шекара мал барда жойылып кетеді. Ал соңғы «мал барында» деген шарт бүкіл суретті бір сәттік, уақытша нәрсе етіп көрсетеді. Мақалдың ащы күлкісі осы шартта.
Қазіргі өмірде қолданылуы
Мақалды байлыққа бола ағылған таныстарды көргенде, не жоқшылыққа түсіп, жолдастарынан айырылған адам айтады. Сарыны мұңды, ащы, кейде кекесінді. Жаңа танысқа бірден сенбеушілік тудыру үшін айтуға әуестенбеген жөн. Мысалы: «Дүкенім жабылғалы бері телефоным да шырылдамайды. Дос та дос, дұшпан да дос мал барында».
Қолданылу жағдаяттары
— Ұтыс ұтып алған көршіге бұрын сәлем бермейтін ағайындар үйіне жиі келе бастағанда, әжесі мақалды күбірлеп айтты.
— Малы жұтта қырылған шаруаның жанында тек бір ғана көршісі қалып, шөп тасысып жүргенде, ол мақалды еске алды.