Асың барда досың көп.
«Асың барда досың көп.» — мағынасы қандай?
Негізгі мағынасы
Дастарқаның мол, жағдайың жақсы кезде маңайыңа жиналатын «дос» көп болады: қонақ ағылады, сәлем береді, мақтайды. Бірақ мақалда жасырын ескерту бар: ас таусылса, достардың көбі де тарайды. Мұндай достық тамаққа, пайдаға негізделген, оның құны төмен. Мақал жақсы күнде жиналған көпшілікке алданбауға, шын досты қиын күнде тануға үйретеді. Сонымен бірге ол адам табиғатына деген ащы, бірақ әділ бақылауды білдіреді.
Образдар мен теңеулер
«Ас» — тек тамақ емес, қазақ ұғымында дастарқан, ырыс, жағдай, тіпті байлықтың бейнесі. «Асың барда» — қолың ашық, жағдайың бар кезде. Мақал сыртынан жай фактіні айтады, бірақ үні кекесінді: «бар кезде» деген сөз «жоқ кезде» не болатынын тыңдаушының өзі ойлауына қалдырады. «Ас» пен «дос» дыбыстас сөздер, олар ойды бір ырғаққа байлайды. Қонақжайлықты қасиет тұтатын ортада бұл бақылау ерекше маңызды.
Қазіргі өмірде қолданылуы
Мақалды байлығы, қызметі артқанда маңайына көп адам жиналған кісіге ескерту ретінде немесе жағдайы нашарлаған соң достарынан айырылған адам ащы ой ретінде айтады. Үні ойлы, кейде кекесінді. Жаңа танысқан адамды күдікпен айыптау үшін айтса, тым қатал естіледі. Мысалы: «Лауазымға отырғаннан бері телефоның тынбай қалды ғой. Асың барда досың көп, байқа».
Қолданылу жағдаяттары
— Той жасап, мал сойып жатқан үйге бір кезде бұрылмайтын таныстарының жиналғанын көрген қарт әжей мақалды күліп айтады.
— Базарда саудасы өрлеген жігіттің маңына жаңа жолдастар жиналғанда, анасы оған мақалды айтып, сақ болуды ескертеді.