Қимас досың сұраса, қимасыңды бересің.
«Қимас досың сұраса, қимасыңды бересің.» — мағынасы қандай?
Негізгі мағынасы
Қимас дос — жаныңа жақын, айырылуды көз алдыңа келтірмейтін адам. Сондай дос сұраса, өзің қимайтын нәрсеңді де ойланбай бересің. Мақал шын достықтың есепсіз, ең қымбатты бөлісуге дайын екенін айтады. «Қимас» сөзінің екі рет келуі екі жақтың теңдігін көрсетеді: дос қаншалықты қымбат болса, оған берілетін сый да соншалықты қымбат. Сонымен бірге шын қимас дос орынсыз нәрсе сұрамайды, сұраса, қажеттен сұрайды.
Образдар мен теңеулер
Мақал бір сөздің ойынына құрылған: қимас досың — қимасыңды. Бірінші жағдайда қимас — айырылғың келмейтін адам, екіншісінде — бергің келмейтін зат. Сөз бір, бірақ екі түрлі нәрсеге бағытталған, ал сезімі ортақ: жүректен шыққан қимастық. Қазақ дәстүрінде досқа ат мінгізу, шапан жабу — сыйластықтың белгісі болған. Бұл мақал «Айырылар дос аяулыңды сұрайды» дегенге қарама-қарсы: онда сұрау — сылтау, мұнда сұрау — сенім.
Қазіргі өмірде қолданылуы
Мақалды досына қымбат сыйын бергенде, неге бергенін түсіндіру үшін немесе шын достықты мақтағанда айтады. Сарыны жылы, кейде өз-өзін ақтау. Айналасындағылар «соны неге бердің?» деп таңырқағанда жауап ретінде естіледі. Досына берген сыйын кейін міндетсу үшін айту жараспайды. Мысалы: «Әкемнің сағатын досыма бердім. Қимас досың сұраса, қимасыңды бересің».
Қолданылу жағдаяттары
— Ауыл бәйгесіне ат керек болғанда, жігіт өз жүйрігін досына мінгізіп жіберді; көршілер таңырқағанда, әкесі мақалмен түсіндірді.
— Анасы ұзатылатын құрбысына өзінің күміс білезігін сыйлады, қызы сұрағанда мақалды айтып берді.