Күшіңе қарай жүк көтер,
Мінезіңе қарай дос таңда.

Негізгі мағынасы

Жүкті күшіңе қарай көтермесең, белің майысады, ал досты мінезіңе қарай таңдамасаң, достық ұзаққа бармайды. Мақал адамның өз мүмкіндігін, өз болмысын білуге шақырады. Мінезі мүлде қарама-қайшы адамдар бір-бірін түсінуі қиын: бірі тыныштық сүйсе, екіншісі шу іздейді. Ал мінезі үйлес дос сені өзгертуге тырыспайды, жаныңа жайлы болады. Мақал сондай-ақ өз мінезіңді бұзатын, жаман жаққа тартатын ортадан аулақ болуды меңзейді.

Образдар мен теңеулер

Бірінші жол — шаруадағы күнделікті тәжірибе: қап көтеру, жүк арту, қазан ауыстыру. Шамадан тыс жүк омыртқаны да, абыройды да жығады. Осы денеге сезілетін ережені мақал көзге көрінбейтін нәрсеге — достыққа ауыстырады. «Күшіңе қарай — мінезіңе қарай» деген қатар құрылым екі тәжірибені бірдей салмаққа қояды. Жүк пен достың қатар келуі де мәнді: дос та бір жағынан жауапкершілік, оны да көтере білу керек.

Қазіргі өмірде қолданылуы

Мақалды жасөспірімге дос таңдау туралы ақыл айтқанда, біреу мінезі сай келмейтін ортаға түсіп, қиналып жүргенде айтады. Сарыны жұмсақ кеңес. Адамды басқа мінезді адамдармен араласпауға, тұйықталуға үгіттеу үшін айтылмайды. Мысалы: «Сен тыныш баласың, ал олар түні бойы көшеде жүреді. Күшіңе қарай жүк көтер, мінезіңе қарай дос таңда».

Қолданылу жағдаяттары

— Ауылда шөп маялап жүрген ұлы ауыр шөмелені жалғыз көтермек болғанда, әкесі мақалдың бірінші жолын айтып, қолғабыс етті.
— Футбол командасына жаңа келген ұялшақ балаға бапкер өзі сияқты байсалды ойыншымен жұп болуды ұсынып, мақалды айтты.