Тау берігінде қонысың болсын,
Іздеген жау таба алмайды.
Ел берігінде досың болсын,
Аңдыған жау ала алмайды.

Негізгі мағынасы

Қонысың таудың бекем, қорғаны мықты тұсында болса, сені іздеген жау таба алмайды. Сол сияқты досың елдің мықты, сенімді ортасынан болса, сені аңдыған жау ала алмайды. Мақал қауіпсіздіктің екі түрін қатар қояды: жердің панасы мен адамның панасы. Жаугершілік заманда бұл тура мағынада айтылған: ауыл тау арасына қонып, күшті елмен одақтасқан. Бүгін мақал сенімді, абыройлы адамдармен дос болудың, мықты ортаға сүйенудің маңызын айтады.

Образдар мен теңеулер

«Берік» — мықты, бекем деген сөз; «тау берігі» деп таудың ең бекем, жау жол таба алмайтын тұсы, «ел берігі» деп елдің берік, сенімді ортасы айтылады. Тау — көшпелі ел үшін табиғи қорған: шатқал, асу, жартас жау көзінен жасырады. Ел — адамдардан тұрған қорған: туыс, дос, көрші. Мақалдың төрт жолы екі жұп құрайды, әр жұпта алдымен кеңес, сосын оның нәтижесі айтылады. «Таба алмайды» мен «ала алмайды» ұйқасы ойды бекітеді.

Қазіргі өмірде қолданылуы

Мақалды жаңа ортаға барған, кәсіп бастаған адамға сенімді адамдармен дос болуды кеңес еткенде айтады. Сондай-ақ біреу досының қолдауымен жала мен қиянаттан аман қалғанда, достың қорған екенін атап өту үшін келтіріледі. Үні ақылгөй, салмақты. Ықпалды адаммен тек пайда үшін достасуға итермелеу мақалдың рухына жат. Мысалы: «Жаңа жерде жалғыз жүрме, ел берігінде досың болсын, аңдыған жау ала алмайды».

Қолданылу жағдаяттары

— Ауданға көшіп барып, шағын шеберхана ашқан жігітке нағашысы ол жақтағы адал, сыйлы адамдармен таныстырып, мақалды айтады.
— Малшы қыстауын желден, ұрыдан қорғалған шатқал ішіне салып, баласына мақалдың алғашқы жолдарын айтады.
— Көршісімен дауласқан жігіттің әділ жағын ауыл ақсақалдары қорғап шыққанда, әкесі мақалды есіне алады.