Аста тұз тәтті, адамда дос тәтті.
«Аста тұз тәтті, адамда дос тәтті.» — мағынасы қандай?
Негізгі мағынасы
Тұзсыз ас дәмсіз болатыны сияқты, доссыз адамның өмірі де татымсыз. Тұз асқа дәм береді, бірақ өзі көзге көп көрінбейді, сол сияқты дос та адам өміріне мән, қуаныш қосады. Мақал достықты өмірдің қажетті дәмі деп бағалайды: байлық, тамақ, баспана болғанмен, досың болмаса, тіршілік жадау. Тұзды ешкім бөлек ас деп жемейді, бірақ ол жоқ болса, бірден сезесің: дос та қасыңда жүргенде байқалмай, жоқ кезде орны ойсырап тұрады.
Образдар мен теңеулер
Тұз — қазақ дастарқанының қасиетті белгісі: «тұзын татқан», «дәм-тұз» деген тіркестер ортақ ас ішкен, бір-біріне адал болуға міндетті адамдарды білдіреді. Опасыз адамды «тұзын ақтамады» дейді. Сондықтан тұз бен достың қатар келуі кездейсоқ емес: тұз — сенім мен адалдықтың белгісі. Тәтті сөзі мұнда кәмпиттей тәтті емес, «дәмді, жағымды» деген кең мағынада. «Аста — адамда» сөздерінің дыбыстас басталуы екі бөлікті байланыстырады.
Қазіргі өмірде қолданылуы
Мақалды дос-жаранның қасиетін айтқанда, той-жиында, ұзақ уақыттан кейін достармен қауышқанда айтады. Сарыны жылы, мақтау, кейде тілек. Мысалы, дастарқан басында ақсақал: «Ас та мол, бірақ сіздер келгенде дәмі кірді. Аста тұз тәтті, адамда дос тәтті», — дейді. Мақалды тұздың зиян-пайдасы туралы тура мағынада дауға тартудың қажеті жоқ: ол бейнелі сөз.
Қолданылу жағдаяттары
— Жылдар бойы көріспеген сыныптастар ауылдағы мектепте кездесіп, ортаға дастарқан жайғанда, ұстаздары мақалды айтты.
— Ас үйде сорпаның тұзы жетпей тұрғанын байқаған әжесі тұз салып тұрып, немересіне мақалдың мағынасын түсіндірді.