«Ағаш тамырымен, адам досымен мықты.» — мағынасы қандай?
Негізгі мағынасы
Ағаш тамыры арқылы жерге берік бекиді, жел де, дауыл да оны құлата алмайды. Адамның тірегі — оның достары: қиын сәтте олар сүйейді, ақыл береді, қол ұшын созады. Мақал адамның күшін жалғыз өз қабілетімен емес, айналасындағы сенімді адамдармен өлшейді. Тамыр көзге көрінбейтіні сияқты, достардың көмегі де сырттай байқалмайды, бірақ дәл сол адамды тік ұстайды. Досы жоқ адам тамырсыз ағаштай әлсіз.
Образдар мен теңеулер
Ағаш пен адамды салыстыру қазақ мақалдарына тән. Ағаштың мықтылығы көрінетін діңінде емес, жер астындағы тамырында: ол ағашты қоректендіреді де, ұстап тұрады. Сол сияқты достар — адамның «тамыры», сырттан көрінбейтін, бірақ өмірлік маңызды тірек. Мақалдың құрылымы ықшам: «ағаш — тамырымен», «адам — досымен», екі жұп бір сөзге — «мықты» деген сөзге ортақ бағынады. «Ағаш» пен «адам» бір дыбыспен басталып, ырғақты күшейтеді.
Қазіргі өмірде қолданылуы
Мақалды достың маңызын айтқанда, жалғыз жүретін адамды достасуға шақырғанда немесе біреу достарының көмегімен қиын іске қол жеткізгенде айтады. Үні ойлы, жылы. Тұйық, жалғыз жүретін адамды кемсіту үшін айтуға болмайды. Мысалы, үй салып жатқан жігітке достары жиналып көмектескенде, әкесі: «Ағаш тамырымен, адам досымен мықты», — дейді.
Қолданылу жағдаяттары
— Ауылдағы мектептің шатырын ауыл жігіттері бір апта бойы тегін жөндегенде, директор мақалды айтып алғыс білдіреді.
— Бақшада көшет отырғызып жатқан атасы немересіне тамырдың маңызын көрсетіп, мақалды айтады.