Дос іздедім, қармандым,
Тауып едім алдандым.

Негізгі мағынасы

Дос іздеп, жан-жаққа қармандым, ақыры тауып едім, бірақ алданып қалдым — деп мұңаятын адамның сөзі. Мақал шын досты табудың қиындығын, ал тапқан адамның кейде сенімді ақтамайтынын айтады. Мұнда ақыл айту емес, өкініш, ащы тәжірибе бар. Сонымен бірге астарында ескерту жатыр: досты асығыс таңдама, жылтыраққа алданба, адамды уақыт пен сын арқылы таны.

Образдар мен теңеулер

Қармандым — қараңғыда не көрмей тұрып, қолмен сипалап іздедім. Бұл бейне дос іздеген адамның соқыр сияқты, белгісіз жолмен жүргенін көрсетеді: шын досты көзбен көріп, бірден тани алмайсың. «Қармандым — алдандым» ұйқасы, «іздедім — тауып едім» деген қатар етістіктер шағын оқиғаны бастан-аяқ береді: іздеу, табу, алдану. Мақал бірінші жақтан айтылып, мұң-шерлі өлең жолындай естіледі.

Қазіргі өмірде қолданылуы

Мақалды сенім артқан досынан алданған адам өз өкінішін білдіргенде айтады, кейде басқаға ескерту ретінде де. Сарыны мұңды, ащы. Жаңа достықтан қорқытып, адамды жалғыздыққа итермелеу үшін айту жараспайды. Мысалы: «Бар сырымды айтып едім, ол бәрін жұртқа жайды. Дос іздедім, қармандым, тауып едім, алдандым».

Қолданылу жағдаяттары

— Көп жыл бойы серік болып жүрген жігіт ортақ малды сатып, жоқ болып кеткенде, шаруа жиналған көршілерге мақалды айтты.
— Жаңа ауылға көшіп, достаспақ болған әйел сенген көршісінің өсегіне ұшырағанда, апасына мақалды айтып мұңын шақты.