Досыңды мақтағаның - өзіңді мақтағаның.
«Досыңды мақтағаның - өзіңді мақтағаның.» — мағынасы қандай?
Негізгі мағынасы
Досыңды жұрт алдында мақтасаң, сен өзіңді де мақтайсың: адамды досына қарап бағалайды, жақсы адаммен дос болу — сенің де жақсы екеніңнің белгісі. Мақал адам мен оның досының бір-бірінен ажырамайтынын көрсетеді: досыңның абыройы — сенің абыройың, оның атағы саған да жұғады. Мақалда астыртын ескерту де бар: досыңды жамандасаң, өзіңді жамандағанмен бірдей. Кейде бұл сөз досын шектен тыс мақтай беретін адамға жеңіл әзіл ретінде айтылады.
Образдар мен теңеулер
Мақал екі тең бөліктен тұрады, екеуі де бір сөзбен — «мақтағаның» деп аяқталады. Бұл қайталау айна әсерін береді: досыңа айтқан сөз өзіңе кері қайтып келеді. Қазақ түсінігінде адам жалғыз емес, ол туыс, ауыл, дос ортасының бөлігі; сондықтан бір адамның даңқы мен намысы оның жақындарына ортақ. Адамды досына қарап тану — көп халыққа ортақ ұғым, мақал соны қазақтың өз ықшам тілімен айтады. Бейнесіз, бірақ ұтқыр тұжырым.
Қазіргі өмірде қолданылуы
Мақалды досының жетістігін жұрт алдында мақтаған адамға жартылай әзілмен айтады. Сонымен бірге досын жамандап жүрген кісіге ескерту ретінде де қолданылады: досыңа тиген сөз өзіңе тиеді. Үні көбіне жылы, күлкілі. Мысалы, тойда бір жігіт досының домбырашы екенін ұзақ мақтағанда, қасындағы ағасы: «Байқа, досыңды мақтағаның — өзіңді мақтағаның», — деп күледі.
Қолданылу жағдаяттары
— Бір шаруа көршісінің жаңа салған үйін жұртқа мақтап жүргенде, әйелі күліп мақалды айтады: бірге салысқаның өзіңе де абырой.
— Жарыста жеңген баланы досы жұртқа мақтап жүргенде, бапкер мақалды айтып, екеуінің бірге жаттыққанын еске салады.