Жаман аттан аяғым жақсы,
Жаман достан таяғым жақсы.

Негізгі мағынасы

Жаман атқа мінгенше, жаяу жүрген артық: ол жолда қалдырады, қиналтады, ақыры өзің жетектейтін жүкке айналады. Сол сияқты жаман доспен жүргенше, жалғыз, тек таяғыңа сүйеніп жүрген артық. Мақал сенімсіз серіктен гөрі өз күшіңе сүйенуді жөн санайды. Жаман дос қиын сәтте тастап кетеді, сырыңды таратады, тіпті пәлеге ұрындырады; ал таяқ қарапайым болса да, сені ешқашан алдамайды. Жаман адамға тәуелді болғанша, өз бетіңмен жүр деген ой.

Образдар мен теңеулер

Мақал жолаушы бейнесіне құрылған. Ат — көшпелі ел үшін ең сенімді серік, бірақ жаман ат, жалқау не ақсақ ат, жолдың бәлесі: ол тез шаршайды, мінгенше аяғыңмен жүргенің жеңіл. Таяқ — жаяу жүргіншінің, малшының, қарт кісінің серігі, оған сүйенеді, итті де қуады. Ат пен дос, аяқ пен таяқ жұптасып тұр: біріншісі — сырттан келетін көмек, екіншісі — өз шамаң. «Аяғым» мен «таяғым» ұйқасы мақалды ширатады.

Қазіргі өмірде қолданылуы

Мақалды жаман адамнан көмек сұрап, оған тәуелді болғысы келмейтін кісі айтады. Сондай-ақ күмәнді серікпен іске кіріспеуге кеңес бергенде келтіріледі. Үні салмақты, кейде қыңыр, өз бетімен жүруге бел буғанын білдіреді. Мысалы: «Оның көлігіне отырмаймын, жаяу-ақ барамын. Жаман аттан аяғым жақсы, жаман достан таяғым жақсы».

Қолданылу жағдаяттары

— Шалғайдағы жайылымға бару үшін ұрысқақ көршісінің ескі мотоциклін сұрағысы келмеген шал таяғын алып, мақалды айтып жаяу шығады.
— Шеберхана ашарда сенімсіз серіктесінің ұсынысынан бас тартқан әйел күйеуіне мақалды айтып, ісін жалғыз бастайтынын жеткізеді.