«Достың санына қарама, жанына қара.» — мағынасы қандай?
Негізгі мағынасы
Достарыңның қанша екенін санап мақтанудың мәні жоқ, әр досыңның жан дүниесі, ниеті, адалдығы маңызды. Жүз таныстан бір шын дос артық: көп дос жиналғанмен, қиын күні жаныңда бірі де қалмауы мүмкін. Мақал достықта сапаны санның алдына қояды. «Жан» мұнда адамның ішкі болмысы, ниеті, мейірі. Досыңның қанша екенін емес, қандай екенін біл деген ой қарапайым әрі өмірлік.
Образдар мен теңеулер
Мақал «сан» мен «жан» сөздерін қатар қойып, ұйқас арқылы қарсы мағына тудырады. Сан — сыртқы, есептеуге болатын өлшем, ал жан — көзге көрінбейтін ішкі қасиет. Қазақта «жан» сөзі тек тіршілікті ғана емес, адамның мейірін, жүрегін де білдіреді: «жаны жайсаң», «жаны таза». Байлық мал санымен өлшенетін ортада адамды да санмен өлшеуге бейімділік болған, мақал соған қарсы тұрады. «Қарама» мен «қара» — бір етістіктің болымсыз және болымды түрі, бұл да кеңесті айқындай түседі.
Қазіргі өмірде қолданылуы
Мақалды достарының көптігімен мақтанған жасқа немесе жаңа жерде достарым аз деп мұңайған адамға айтады. Біріншісіне ескерту, екіншісіне жұбаныш болып шығады. Ата-ана баласының кіммен дос екеніне қарап отырғанда да айтады. Мысалы: «Досың екеу-ақ болса да, екеуі де адал болса, сол жетеді. Достың санына қарама, жанына қара».
Қолданылу жағдаяттары
— Ауылдан қалаға оқуға кеткен қыз анасына дос табылмай жатқанын айтқанда, анасы телефонда мақалды айтып жұбатады.
— Күрес үйірмесінде жаттықтырушы жаңа келген баланы жұрттың бәрімен дос болуға асықпай, сенімді серік табуға үйретіп, мақалды айтады.