Досыңның асын қасыңдай іш,
Қасыңа барарда қанып іш.

Негізгі мағынасы

Мақалда екі түрлі қонаққа бару тәртібі айтылады. Досыңның үйінде асын өз үйіңдегідей емес, сыпайы, жат кісінің дастарқанына отырғандай ұстамды іш: досың аямаса да, сен ысырап етпе, оның пейілін теріс пайдаланба. Ал қасыңа, яғни жауыңа барарда алдымен өз үйіңде тойып ал: оның асына зәру болмайсың, оған бас иіп алғыс айтуға мәжбүр болмайсың, аштығың сыр бермейді. Мақал жақынға да, жатқа да ар-намысыңды сақтап баруды үйретеді.

Образдар мен теңеулер

«Асын іш» — қазақша тамақтану, ас ішу; сорпа, ет бірге ішілетін тағам ретінде айтылған. Қас — жау, дұшпан. «Барарда» — «барар кезде», бармай тұрып деген мағына береді: тою жаудың үйінде емес, жолға шықпас бұрын болады. Қанып ішу — аштығың мен шөлің басылғанша ішу. Мақал қонақжай қазақ тұрмысының нәзік әдебін ашады: дастарқан мол болса да, қонақ та өз шамасын білуі тиіс. Екі жол бір-бірін толықтырады: досқа сыйластық, жауға тәуелсіздік.

Қазіргі өмірде қолданылуы

Мақалды жастарға қонақ әдебін, жат ортада өзін ұстау тәртібін үйреткенде айтады. Сарыны ақыл, кейде әзіл. Досының үйінде шектен тыс еркінсіп кеткен адамға жұмсақ ескерту ретінде де қолданылады. Жау сөзін бүгін тура ұғудың қажеті жоқ: көңілі суық ортаға бармас бұрын да айтуға болады. Мысалы: «Келіссөзге аш барма, үйден тамақтанып шық — қасыңа барарда қанып іш».

Қолданылу жағдаяттары

— Досының тойында дастарқандағы тәттінің бәрін қалтасына салып жатқан ұлына анасы мақалдың бірінші жолын сыбырлады.
— Араздасқан құдаларға келісімге бармас бұрын әкесі балаларын үйде тамақтандырып, мақалдың екінші жолын айтты.