Жаңа дос келгенде, ескі достың,
Көзінен жас шығады.

Негізгі мағынасы

Адам жаңа доспен жақындасып, оған уақытын, ықыласын бере бастағанда, ескі досы шетке ысырылып, іштей қиналады — мақал осыны ескі достың көзінен шыққан жасқа теңейді. Жаңа достық қызық, әсерлі, бірақ ол ескі достыққа нұқсан келтірмеуі тиіс. Мақал жаңаға қызығып, сыннан өткен ескі досты ұмытпауға, оның сезімін аяуға үйретеді. Ескі дос — жылдар бойы тексерілген сенім, оны жоғалту оңай, қайта табу қиын.

Образдар мен теңеулер

Мақалда жылау бейнесі бар: жас — қайғының, ренжістің ең ашық белгісі. Ескі достың көз жасы оның үнсіз өкпесін көрсетеді: ол ашық айтпайды, бірақ жүрегі ауырады. «Жаңа» мен «ескі» сөздері қарама-қарсы қойылып, уақыт өлшемін береді. Мақалдың ырғағы ерекше: бірінші жол ұзын, екінші қысқа, ойдың соңы тыңдаушыны кенет тоқтатады. Мұндай құрылым әңгімелеп отырғандай естіліп, сезімді жақынырақ жеткізеді.

Қазіргі өмірде қолданылуы

Мақалды жаңа ортаға түсіп, бұрынғы достарын ұмыта бастаған адамға жұмсақ ескерту ретінде айтады. Сондай-ақ досының жаңа таныстарына қызғанышпен қараған адамның сезімін түсіндіргенде келтіріледі. Үні мұңды, жанашыр. Біреуді жаңа досы үшін кінәлау үшін айту орынсыз. Мысалы: «Жаңа сыныптастарыңмен жүргеннен бері Айгүлге хабарласпайсың. Жаңа дос келгенде, ескі достың көзінен жас шығады».

Қолданылу жағдаяттары

— Ауылдан алысқа көшкен жігіт жаңа жолдастарына беріліп, бала кезгі досының туған күнін ұмытқанда, анасы мақалды айтып еске салады.
— Сыныпқа жаңа қыз келіп, бәрі соның айналасына жиналғанда, ескі құрбысы жалғыз қалады; мұғалім мұны байқап, мақалды айтады.