Данышпанға да дос керек,
Палуанға да демер күш керек.

Негізгі мағынасы

Данышпанның ақылы, палуанның күші — адамда болатын ең үлкен қасиеттер. Соларға ие кісінің өзі де жалғыз жеңе алмайды: ойшылға пікірін тыңдайтын, қателігін көрсететін дос, палуанға сүйеу болатын демеу керек. Мақал ешкім өзіне-өзі жеткілікті емес екенін айтады. Ақылдының досы ойын толықтырады, күштінің жанындағы демеу оны құлатпайды. Әлсізге көмек керектігі түсінікті, ал мақал тіпті ең мықтыға да серік керек деп ойды күшейтеді.

Образдар мен теңеулер

Данышпан мен палуан — халық ұғымындағы ақыл мен күштің ең биік үлгілері. Қазақ жиындарында палуан күресі тойдың сәні болған, ал оның жанында қолдаушылары, ауылы тұрған; жеңіс — соның бәрінің ортақ ісі. Демер күш — сүйейтін, демейтін күш: құлап бара жатқанда арқаңнан тіреген қол. Екі жолдағы «да» шылауы мен «керек» сөзінің қайталануы екі түрлі адамды бір қатарға қояды. Ақыл мен күштің қатар келуі «Білекті бірді жығар, білімді мыңды жығар» сияқты мақалдарды еске салады.

Қазіргі өмірде қолданылуы

Мақалды жалғыз әрекет етуге бейім, көмектен ұялатын, «өзім білемін» деп ешкіммен ақылдаспайтын адамға айтады. Сарыны ақыл, жұмсақ ескерту. Жетістікке жеткен кісі серіктерін еске алғанда да айтылады: жеке еңбегін кемітпей, қасындағы адамдарды бағалау үшін. Мысалы: «Сен ақылды екенің рас, бірақ данышпанға да дос керек, бұл істі жалғыз көтерме».

Қолданылу жағдаяттары

— Аудандық күрестен жеңіп келген жігіт бапкері мен ауыл ағаларына алғыс айтқанда, атасы осы мақалды айтты.
— Ауыл дәрігері күрделі науқасқа жалғыз диагноз қоюдан тартынып, қаладағы әріптесіне хабарласқанда, медбике оны мақалмен қолдады.