Құданы Құдай қосады,
Досты періште қосады.

Негізгі мағынасы

Құдалықты Құдай қосады, достықты періште қосады — яғни екеуі де адамның жай есебімен емес, жазылған тағдырмен, жарылқаумен келеді. Құдалық — екі отбасының қыз алысып, қыз беріп туыстасуы; оны ешкім алдын ала жоспарлап қоя алмайды, бұйырған жерге түседі. Дос та кездейсоқ табылады, жүрек жүрекке жақындағанда ғана. Мақал құдалық пен достықтың киелі байланыс екенін, оларды құрметтеп, сақтау қажеттігін аңғартады.

Образдар мен теңеулер

Мақал «Құда — Құдай» сөз ойынына құрылған: бір дыбыс қосылғанда екі ұғым бір-біріне тартылып, құдалықтың киелілігі сезіледі. Періште — діни ұғымда Құдайдың әмірін орындайтын нұрлы жаратылыс; ол мұнда достық байланысты жалғаушы ретінде көрінеді. Қазақ дәстүрінде құдалық — ең сыйлы туыстық: «Құда мың жылдық» деген сөз де бар. Екі жолдағы «қосады» етістігі екі байланысты бір қатарға қояды, бірақ биіктігін аздап айырады: құдалықты — Құдай, достықты — періште.

Қазіргі өмірде қолданылуы

Мақалды құдалық тойда, құда түсу рәсімінде, екі отбасы табысқанда тілек, бата ретінде айтады. Достар кездейсоқ табысып, жақын болып кеткенде де айтылады. Сарыны салтанатты, жылы. Отбасылық дауда біреуді кінәлау үшін айту орынсыз. Мысалы: «Екі отбасымыз осылай табысты, құданы Құдай қосады, бұйырған екен».

Қолданылу жағдаяттары

— Құда түсуге келген қонақтарды қарсы алған ақсақал дастарқан басында мақалды айтып, сөзін бастады.
— Пойызда бір купеде танысып, кейін жыл сайын бір-бірінің үйіне қонаққа баратын екі отбасының анасы мақалды күліп еске алды.