Алыстағы дұшпаннан,
Аңдып жүрген дос жаман.

Негізгі мағынасы

Алыста жүрген дұшпан — ашық жау: оның кім екенін білесің, сақтанасың, ол саған оңай жете алмайды. Ал қасыңда жүріп, дос болып көрінген, бірақ сәтін аңдып, әлсіз жеріңді күткен адам әлдеқайда қауіпті. Сен оған сеніп, сырыңды айтасың, ол сол сенімді өзіңе қарсы қолданады. Мақал жасырын жаудың ашық жаудан қауіпті екенін айтады. Сырыңды ашар адамға мұқият болуға, достың сөзіне емес, ісіне қарауға шақырады.

Образдар мен теңеулер

Мақалда кеңістік бейнесі шешуші: алыс пен жақын. Алыстағы дұшпан — көкжиектегі қауіп, оны көріп, дайындалуға уақыт бар. Аңдып жүрген дос — жаныңда, қолдың ұшында. «Аңду» етістігі аңшының әрекетін еске түсіреді: ол олжасын бұғып, сәтін күтіп бағады. Досты осы етістікпен сипаттау оны аңшыға, ал сені аңға айналдырады, қатерді айрықша сездіреді. Мақал қысқа екі жолдан тұрып, «дұшпан» мен «дос» сөздерін бір салыстыруда тоғыстырады.

Қазіргі өмірде қолданылуы

Мақалды біреудің сырт көзге дос болып, артынан жамандық жасағаны белгілі болғанда ащы өкінішпен айтады. Сондай-ақ жастарға жаңа таныстарына бірден барлық сырын ашпауға ескерту ретінде келтіріледі. Үні салмақты, сақтандырушы. Нақты адамды дәлелсіз айыптап айтса, жалаға айналуы мүмкін. Мысалы: «Жоспарыңды оған айтпа, ол бұрын да біреудің ісін өзіне алған. Алыстағы дұшпаннан аңдып жүрген дос жаман».

Қолданылу жағдаяттары

— Шаруаның жоспарын жақын досы бәсекелесіне айтып қойғанда, шаруа мақалды ауыр күрсініп айтады.
— Құрбысы сырын бүкіл сыныпқа таратып жібергенін білген қызға әжесі мақалды айтып, сенімді таңдай білуді үйретеді.