Досы көппен сыйлас,
Досы азбен сырлас.

Негізгі мағынасы

Досы көп адам ел ішінде беделді, оның сөзі өтеді, сондықтан онымен сыйласып, жақсы қарым-қатынас ұстаған пайдалы. Бірақ көп адаммен араласатын кісіге айтылған сыр тез таралуы мүмкін. Ал досы аз, таңдап араласатын адам сөзді сыртқа шығармайды, ішкі сырыңды соған айтқан қауіпсіз. Мақал адамдармен қарым-қатынастың екі түрін ажыратады: сыйластық пен сырластық. Біріне құрмет, біріне сенім керек деген нәзік ақыл бар.

Образдар мен теңеулер

Мақалдың бар әсемдігі бір дыбыстың ауысуында: «сыйлас» пен «сырлас». Сыйласу — бір-біріне құрмет көрсету, сәлемдесу, бас ию; сырласу — ішкі ойды, жүректегіні бөлісу. Екі жолдың құрылымы бірдей: «досы көп» — «досы аз», «сыйлас» — «сырлас». Осы қарама-қарсылық тыңдаушыны ойлануға итермелейді. Ауыл өмірінде жиын-тойда бәрімен араласатын көпшіл кісі мен өз бетімен жүретін тұйық кісі қатар өмір сүрген, мақал әрқайсысының өз қадірін көрсетеді.

Қазіргі өмірде қолданылуы

Мақалды кімге сенім артуды ақылдасқанда айтады: «Ол кісімен сыйлас, бірақ сырыңды айтпа». Үлкендер жастарға адам таңдауды үйретіп, ескерту ретінде келтіреді. Досы көп адамды өсекші деп айыптау үшін айтылмайды, мақал оның беделін мойындайды. Мысалы, апасы қызына: «Тойдағы көпшіл әйелдермен сыйлас, ал жүрек сырыңды тек Жанарға айт: досы көппен сыйлас, досы азбен сырлас».

Қолданылу жағдаяттары

— Жас келін кімге ақылдасарын білмей жүргенде, енесі оған көпшіл көршіні сыйлап, сырын тұйық, сенімді құрбысына айтуды кеңес етіп, мақалды айтады.
— Кәсіп бастаған жігітке ағасы көршілес саудагерлермен жақсы қарым-қатынас ұстап, жоспарын тек сенімді серігіне ашуды үйретіп, мақалды айтады.