Досыңның үйі - өз үйің,
Досыңның сыйы - өз сыйың.

Негізгі мағынасы

Шын дос пен сенің араңда «менікі», «сенікі» деген шекара жоқ: досыңның үйіне өз үйіңе кіргендей еркін кіресің, ол дастарқанға қойған сый өз дастарқаныңдағыдай, оған көрсетілген құрмет өзіңе көрсетілгендей. Мақал достықтың ең жоғары деңгейін, жақындық пен сенімді суреттейді. Сонымен бірге екі жақты міндетті де аңғартады: досыңның үйін өз үйіңдей аялайсың, оның абыройын өз абыройыңдай қорғайсың. Досыңа көрсетілген қорлық та өзіңе тиеді.

Образдар мен теңеулер

Үй — қазақ үшін тек баспана емес, шаңырақ, отбасының қасиетті ордасы; оған кез келген адам емін-еркін кіре бермейді. Сондықтан досыңның үйін «өз үйің» деу — ерекше сенім. «Сый» сөзі екі мағыналы: дастарқанға қойылған ас-дәм, тартылған сыйлық және көрсетілген құрмет. Мақал екі мағынаны да қамтиды. Екі жолдың құрылымы бірдей, «досыңның» сөзі басында қайталанып, ырғақ тудырады. Осы тепе-теңдік достардың да тең екенін меңзейді.

Қазіргі өмірде қолданылуы

Мақалды досына қонаққа келіп, ыңғайсызданған адамға үй иесі жылы шыраймен айтады: тартынба, өз үйіңдей сезін. Сондай-ақ досының абыройын қорғаған адам да айтуы мүмкін. Үні жылы, қонақжай. Досының дүниесін өз пайдасына жаратып жүрген адам ақталу үшін айтса, ұнамсыз естіледі. Мысалы: «Келе бер, қысылма. Досыңның үйі — өз үйің».

Қолданылу жағдаяттары

— Жолда кешігіп, түн ортасында досының ауылына жеткен жігітке досының анасы есік ашып, мақалды айтып төрге шақырады.
— Тойда досына ерекше құрмет көрсетілгенде, қасындағы жолдасы мақалдың екінші жолын айтып, қуанышын бөліседі.