Қылауына қыл түспеген татулық.
«Қылауына қыл түспеген татулық.» — мағынасы қандай?
Негізгі мағынасы
Ешқандай сызат, кірбің түспеген, мінсіз татулық туралы айтылады. Қылау — жаңа жауған жұқа ұлпа қар не қырау; оған қыл, яғни бір тал қыл да түспеген болса, беті тап-таза, бұзылмаған. Сол сияқты бұл татулыққа ешқандай реніш, күдік, өкпе араласпаған. Тіркес көбіне ұзақ жылдар бойы араздық көрмеген ағайын, дос, отбасы жайлы айтылып, сол жарастыққа сүйсінуді білдіреді. Сонымен бірге мұндай татулықтың нәзік екенін де аңғартады: бір тал қыл да ізін қалдыратындай.
Образдар мен теңеулер
Қылау сөзінің бірнеше мағынасы бар: ұлпа жұқа қар, ағаш бұтағына қонған қырау, сондай-ақ қайралған жүздегі ұсақ бүршік. Қай мағынасында алсаң да, ол — ең нәзік, жеңіл тиіп кететін нәрсе. Қыл — жылқының қылы, жіңішке тал. Ақ қылауға түскен қара қыл бірден көзге түседі, сондықтан «қыл түспеген» деп мүлдем таза, кіршіксіз нәрсені айтады. «Қылау — қыл» сөздерінің дыбыстас естілуі тіркеске әуен береді. Бейне қазақ даласының қысқы табиғатынан алынған.
Қазіргі өмірде қолданылуы
Тіркесті ағайын, достар, ерлі-зайыптылар арасындағы мінсіз жарастықты мақтағанда, той-жиында тілек ретінде айтады. Сарыны жылы, сүйсіну, кейде көтеріңкі шешендік. Мысалы, күміс тойда ақсақал: «Отыз жыл бойы қылауына қыл түспеген татулықтарыңыз бала-шағаңызға үлгі болсын», — дейді. Жаңа танысқан адамдар туралы айту жараспайды: тіркес ұзақ сыналған жарастыққа ғана лайық.
Қолданылу жағдаяттары
— Ауылдағы екі көрші қырық жыл бойы бір қорада мал ұстап, ешқашан дауласпағанын айтқанда, ақсақал оларды мақтап, тіркесті қолданды.
— Немересінің үйлену тойында әжесі ағайынды үш баласының татулығын тілек етіп, осы тіркесті айтты.