«Біреуге беріп жағасың, Біреуге еріп жағасың.» — мағынасы қандай?
Негізгі мағынасы
Адамдардың көңілін табудың екі жолы бар: біреуге сыйлық беріп, дүние ұсынып жағасың, ал біреуге еріп, айтқанына көніп, қасында жүріп жағасың. Мақал әр адамның көңілін түрлі нәрсе табатынын, жұрттың бәріне бір өлшеммен жағу мүмкін еместігін айтады. Біреуге сенің дүниең керек, біреуге сенің ықыласың, қызметің, көніп жүруің керек. Мақалда адам табиғатын байқау бар, кейде ащы кекесін де сезіледі: біреуге жағыну үшін не дүниеңнен, не еркіңнен айырыласың.
Образдар мен теңеулер
Жағу — біреудің көңілін табу, ұнау. Мақал екі жолды бір етістікпен аяқтап, «беріп — еріп» деген ұйқасты сөздерді ортаға қояды: бір дыбыс айырмасымен екі түрлі әрекет, екі түрлі мінез көрінеді. «Біреуге» сөзінің қайталауы адамдардың әр түрлілігін көрсетеді. Бейне тұрмыстық, қарапайым: қазақ ортасында сый беру де, үлкенге еріп жүріп қызмет ету де көңіл табудың дәстүрлі жолдары болған.
Қазіргі өмірде қолданылуы
Мақалды біреудің көңілін табу әдісі туралы әңгімеде, адамдардың әр түрлі екенін түсіндіргенде айтады. Сарыны ойлы, кейде кекесінді: жағымпаз, біреуге жалтақтап жүрген адамды сынағанда да қолданылады. Мысалы: «Атаңа сыйлық әкелудің қажеті жоқ, онымен балық аулауға бірге бар — біреуге беріп жағасың, біреуге еріп жағасың».
Қолданылу жағдаяттары
— Келін болып түскен қыз енесіне сыйлық әкеліп, ал атасымен бақшаны бірге суарғанда, көршісі мақалды айтып сүйсінді.
— Бастығына сыйлық тасып, артынан еріп жүретін әріптесін көрген ауыл мұғалімі мақалды кекесінмен айтты.
Bireýge erip jaǵasyń.