Жақсы дос пайдасын тигізбесе,
зиянын тигізбейді;
Жаман дос алдыңды орап
жүргізбейді.

Негізгі мағынасы

Жақсы дос пен жаман достың айырмасы шегіне дейін ашылған. Жақсы дос әрдайым көмектесе алмауы мүмкін, бірақ ол ешқашан саған зиян келтірмейді — одан келетін ең аз нәрсенің өзі қауіпсіз. Жаман дос керісінше: алдыңды орап, жолыңды бөгейді, ілгері жүргізбейді, ісіңе кедергі жасайды. Мақал достың құнын пайдасынан ғана емес, зиянсыздығынан да өлшеуді үйретеді. Жаман досты қасыңда ұстау ашық жаудан да қиын болуы мүмкін, себебі ол жақын тұрып аяқ шалады.

Образдар мен теңеулер

«Алдыңды орау» — ат үстіндегі көріністен алынған: шауып келе жатқан аттының алдын кесіп өту, жолын бөгеу. Бәйгеде, көкпарда алдын орап кеткен шабандоз қарсыласын ілгері жібермейді. Мақалдағы жаман дос дәл сондай: қасыңда жүріп, жүрісіңді тежейді. Бірінші бөліктегі «тигізбесе — тигізбейді» қайталауы жақсы достың тұрақтылығын білдіреді, ал екінші бөлік қысқа әрі кесімді, жаман достың бір ғана ісін — кедергісін атайды.

Қазіргі өмірде қолданылуы

Мақалды дос таңдау жөнінде кеңес бергенде, біреу жаман ортаға түсіп, ісі алға баспай жүргенде айтады. Ата-ана баласына ескерту ретінде, үлкен ағалар інісіне ақыл ретінде қолданады. Сарыны салмақты. Жақсы досты «пайдасы жоқ» деп кінәлаған адамға да жауап бола алады. Мысалы: «Ол саған көмектесе алмаса да, жамандық ойламайды; ал әлгі жолдасың алдыңды орап жүр».

Қолданылу жағдаяттары

— Спорт секциясына барғысы келген ұлын жолдасы «уақыт кетеді» деп күнде тоқтатқанда, әкесі мақалдың екінші бөлігін айтты.
— Ауылда шаруасын енді бастаған жігітті бір таныс қарызға батуға үгіттеп, жолынан тайдыра бергенде, анасы осы мақалмен сақтандырды.