«Жаман дос жауыңмен бірге шабар.» — мағынасы қандай?
Негізгі мағынасы
Жаман дос қиын сәтте сені тастап қана қоймайды, жауыңның жағына өтіп, оған қосылып саған шабады. Мақал опасыз достың нағыз бейнесін көрсетеді: ол жақын жүріп сырыңды біледі, әлсіз жеріңді таниды, сондықтан жауға қосылса, кез келген бөгдеден қауіпті. Шабар — жорыққа аттанып, тиісер, шабуыл жасар деген сөз. Мақалдың түйіні: досты жақсы күнгі сөзінен емес, қиын күнгі ісінен таны.
Образдар мен теңеулер
Шабу сөзі көшпелі соғыс, барымта дәуірінен келеді: ауылға шабу — атпен келіп тиісу, малын айдап әкету. Жауыңмен бірге шабу — сенің ауылыңа қарсы жорыққа қосылу, яғни ашық сатқындық. Бұл сурет «жаман дос» ұғымын дерексіз сөз емес, нақты әрекет етеді: кеше бірге отырған адам бүгін жау жасағында келе жатыр. Мақал бір ғана сөйлемнен тұрады, бірақ оның ішінде бүтін оқиға бар.
Қазіргі өмірде қолданылуы
Мақалды опасыз адамнан қапы қалған кісіні жұбатқанда немесе сенімсіз біреуге сырын ашпақ болған адамды сақтандырғанда айтады. Сарыны ескерту, кейде ащы өкініш. Шын досты кішкене ренішке бола «жаман дос» деп айыптау үшін қолдану әділетсіз. Мысалы: «Кеше сенің үйіңде шай ішіп жүрген ол бүгін дауласқан көршіңнің жағында сөйлеп тұр. Жаман дос жауыңмен бірге шабар».
Қолданылу жағдаяттары
— Ауылдағы жер дауында бұрынғы жолдасы қарсы жақтың куәгері болып шыққанда, шаруа жиналыстан шығып мақалды айтты.
— Командадан кеткен ойыншы қарсыластарға бұрынғы командасының тәсілдерін түгел айтып бергенде, бапкер мақалды еске алды.